Ενδιαφερον βιβλιο απο εναν στρατευμενο αθεο συγγραφεα, το οποιο ομως πρεπει να διαβαστει με πολυ προσοχη και διασταυρωση των πηγων για τα γεγονοτα στα οποια (μονοπλευρα αρκετες φορες)αναφερεται! Ειδικα σχετικα με το Βυζαντιο και ειδικοτερα σχετικα με την Επανασταση του '21 και την επιρροη που η Γαλλικη Επανασταση ασκησε σε αυτην, εχοντας διπλα μου βιβλια οπως η "Ιστορια της Βυζαντινης Αυτοκρατοριας" του Βασιλιεφ, η "Τουρκοκρατουμενη Ελλας" του Κωνσταντινου Σαθα και η σειρα "Μαθηματα Νεοελληνικης Ιστοριας" του Σαραντου Καργακου, με εκαναν να συνειδητοποιησω ποσο μετρ της μισης αληθειας ειναι ο Λυμπεριδης...
Για τον δωσιλογισμό επί Κατοχής έχουν γραφτεί αρκετά αξιόλογα βιβλία, από τα οποία ξεχωρίζουν τα έργα των Σπύρου Γασπαρινάτου, Δημοσθένη Κούκουνα και το συλλογικό σε επιμέλεια Χάγκεν Φλάισερ, Ηλία Νικολακόπουλου και Ιάκωβου Μιχαηλίδη "Εχθρός Εντός των Τειχών". Το βιβλίο του Χαραλαμπίδη δεν έχει να προσθέσει απολύτως τίποτα σε αυτά που ήδη ξέρουμε, πέρα από την στρατευμένη οπτική του.
Η εθνογενεση του αλβανικου λαου, καθως και η προελευση των Αρβανιτων (αρβανιτοφωνων Ελληνων) και η σχεση τους με τους Αλβανους, ειναι ενα πολυσυνθετο και ακανθωδες ζητημα με πολλες προεκτασεις, μεγαλη βιβλιογραφια και πολλες αντικρουομενες αποψεις, οι οποιες πολλες φορες πηγαζουν ειτε απο πολιτικες σκοπιμοτητες, ειτε απο τις φαντασιωσεις ημιμαθων συγγραφεων! Στο συγκεκριμενο αξιολογοτατο βιβλιο, ο συγγραφεας Δημητρης Ευαγγελιδης, εχοντας τα επιστημονικα εφοδια (σπουδες Πολιτιστικης και Εξελικτικης Ανθρωπολογιας-Εθνολογιας), επιχειρει να πιασει το ζητημα κυριολεκτικα απο την αρχη (Προιστορια της Χερσονησου του Αιμου) και χρησιμοποιωντας ολα τα εφοδια που προσφερουν τα συγχρονα στοιχεια των αρμοδιων επιστημων (ιστορια, γλωσσολογια, αρχαιολογια, ανθρωπολογια), ξεκαθαριζει σε μεγαλο βαθμο το τοπιο σχετικα με το ζητημα με το οποιο καταπιανεται! Αναφερονται και αναλυονται κριτικα, ολες οι θεωριες που κατα καιρους εχουν υποστηριχθει για το συγκεκριμενο θεμα (επιστημονικες, επιστημονικοφανεις η και ασυναρτητες), τοποθετωντας παραλληλα αυτες τις θεωριες στο εκαστοτε χρονικο-ιστορικο πλαισιο οπου πρωτοπαρουσιαστηκαν, ωστε να γινουν αντιληπτα απο τον αναγνωστη, τοσο τα κινητρα και οι ενδεχομενες πολιτικες βλεψεις πισω απο καποιες θεωριες, οσο και το επιπεδο επιστημονικων γνωσεων της εκαστοτε εποχης. Οπως τονιζει και ο συγγραφεας, δεν παρουσιαζει καποια καινοφανη θεωρια, παρα μονο το τι δεχεται(και τι απορριπτει) η συγχρονη επιστημη βασει ερευνων πολλων δεκαετιων! Επισης, σε καμια περιπτωση το ζητημα δεν ειναι οριστικα ξεκαθαρισμενο και ενδεχομενως νεα στοιχεια να προσθεσουν περισσοτερες πληροφοριες στο μελλον! Οπωσδηποτε ομως, εχουμε στην διαθεση μας το πιο ολοκληρωμενο βιβλιο της ελληνικης βιβλιογραφιας σχετικα με το "ζητημα της εθνογενεσης του αλβανικου λαου" (οπως λεει και ο υποτιτλος του) και ο αναγνωστης θα μπορεσει υπευθυνα να πληροφορηθει για πληθωρα θεματων οπως οι Ιλλυριοι και η ιλλυρικη γλωσσα, η αλβανικη γλωσσα, οι Πελασγοι, οι Αλβανοι του Καυκασου, οι Αρβανιτες κλπ
Ο συγγραφεας ανηκει στη νεα γενια αριστερων ιστορικων (κατα δηλωση του) που σιγουρα ερευνα σε μεγαλυτερο βαθος και με περισσοτερη ψυχραιμια τα ιστορικα γεγονοτα σε σχεση με τις εξαλλοσυνες που εγραφαν οι ιδεολογικοι τους προγονοι (Κορδατος, Βουρνας, Ψυρουκης κλπ). Στο συγκεκριμενο βιβλιο ο Βογλης παρουσιαζει τα σημαντικοτερα γεγονοτα και καταστασεις της Κατοχικης περιοδου, με αρκετα συνοπτικο ομως τροπο, επιχειρωντας ταυτοχρονα να δωσει και μια κοινωνιολογικη χροια στην προσεγγιση του. Δεν παρουσιαζει ομως καποιο νεο στοιχειο, ουτε καποια νεα θεωρηση, με αποτελεσμα να ειναι χρησιμο μονο ως εισαγωγη στο εξεταζομενο θεμα, εχοντας βεβαιως κατα νου οτι εκφραζει την αριστερη οπτικη. Καποιες παρατηρησεις ως προς αυτα που γραφει και τον τροπο που τα γραφει. Χρησιμοποιηση πλουσιας μεν βιβλιογραφιας, αλλα σχεδον αποκλειστικα δευτερογενεις πηγες κυριως των τελευταιων 30 ετων (κατα δηλωση του), το οποιο εγκυμονει τον κινδυνο αλλοιωσης πρωτογενων στοιχειων. Στην εισαγωγη αλλωστε του βιβλιου, οπου κανει επισκοπηση των βιβλιογραφικων τασεων για το θεμα που εξεταζει, απορριπτει την δεξια βιλιογραφια της μετακατοχικης περιοδου και δεχεται ως αντικειμενικες ερευνες την εργογραφια της δεκαετιας του΄80. Μεγαλες περιοδους κειμενου οπου αναφερει προσωπα, γεγονοτα, πραξεις, αριθμους, χωρις να παραπεμπει σε πηγη. Οσο και αντικειμενικος να θελει να δειξει, στο θεμα των συγκρουσεων μεταξυ των αντιστασιακων οργανωσεων, φαινεται καθαρα τοσο η μεροληψια του, οσο και η ελλειψη τεκμηριωσης. Τιποτα το ιδιαιτερο λοιπον.
Προκειται για την πληρεστερη εως τωρα ιστορικη μελετη που εχει γραφτει για τον ΕΔΕΣ. Με αντικειμενικοτητα και αριστη τεκμηριωση, ο συγγραφεας παρουσιαζει κυριολεκτικα τα ΠΑΝΤΑ σχετικα με την αντιστασιακη οργανωση του ΕΔΕΣ. Ιδρυση, διασπαση, κατοχικος εμφυλιος, σχεσεις με Συμμαχους, απαντηση σε κατηγοριες κλπ. Το φωτογραφικο υλικο επισης πλουσιοτατο. Πρκειται για ενα απο τα καλυτερα βιβλια για την περιοδο της Κατοχης 1941-1944.
Για πρωτη φορα στη βιβλιογραφια μια τοσο λεπτομερης και εμπεριστατωμενη βιογραφια του στρατηγου Ναπολεοντα Ζερβα. Παιδικη ηλικια, στρατιωτικη σταδιοδρομια, Κατοχικη δραση(το μεγαλυτερο μερος του βιβλιου) και πολιτικη σταδιοδρομια, τα παντα βρισκονται εδω με αριστη τεκμηριωση. Πλουσιο φωτογραφικο υλικο και λιαν ενδιαφεροντα παραρτηματα, το βιβλιο αυτο ειναι σιγουρα μια απο τις σημαντικοτερες βιογραφιες στρατιωτικων και πολιτικων προσωπικοτητων της νεοτερης Ελλαδος αλλα και απο τα σημαντικοτερα βιβλια για την περιοδο της Κατοχης. Το πλεον ενδιαφερον τμημα του βιβλιου κατα τη γνωμη μου, ειναι η τεκμηριωμενη κριτικη του συγγραφεα στους ιστοριογραφους που κατα καιρους κατηγορησαν τον Ζερβα για επαφες με τους Γερμανους. Χωρις διαθεση τυφλης/φανατικης υπερασπισης του στρατηγου, αναλυει και εξεταζει τα διαφορα στοιχεια που παρουσιασαν αυτοι οι συγγραφεις(και οχι μονο αυτοι), θετοντας τα πραγματα στην ορθη τους διασταση και λαμβανοντας υπ\'οψιν και τις ιστορικες συγκυριες.
Ο Λουκας Πατρας, λαμπρος επιστημων με ειδικευση στην κοινωνικη ασφαλιση και ευρυτερα την κοινωνικη πολιτικη, υπηρξε ανθρωπος που οχι μονο εζησε καποια σημαντικα γεγονοτα, αλλα συμμετειχε ενεργα σε αυτα και τα επηρεασε κιολας, παρολο που δεν υπηρξε απαραιτητα ανθρωπος πρωτης γραμμης(δηλαδη πρωταγωνιστης). Στο εργο αυτο λοιπον καταγραφει τις αναμνησεις απο τον πολιτικο, επαγγελματικο, αλλα και κοινωνικο του βιο με πολυ ευχαριστο υφος γραφης και αντικειμενικοτητα. Το μεγαλυτερο ενδιαφερον υπαρχει στο κεφαλαιο περι Εθνικης Αντιστασεως και της συμμετοχης του εκει και βεβαιως στα κεφαλαια οπου παρουσιαζεται και αναλυεται η συνεργασια του συγγραφεα με την κυβερνηση της ΕΡΕ(Κ. Καραμανλη) και την κυβερνηση Γ. Παπαδοπουλου(καθεστως 1ης Απριλιου), οπου ο Πατρας με τις ιδιοτητες που κατα καιρους ειχε(ειδικος συμβουλος πρωθυπουργου, υποδιοικητης ΙΚΑ, γενικος διευθυντης ΟΓΑ, μελος της Νομοπαρασκευαστικης Επιτροπης, υπουργος κοινωνικων υπηρεσιων κ.α.)επαιξε καταλυτικο ρολο στην χαραξη της κοινωνικης πολιτικης. Μεγαλη εκπληξη αποτελει το γεγονος οτι πολλα απο τα μετρα που εισηγηθηκε και υλοποιησε τοτε ο Πατρας, ειτε διατηρουνται ακομη αυτουσια, ειτε ελαφρως τροποποιημενα(αλλαγη ονοματων π.χ.) και επισης, μετρα που εισηγηθηκε τοτε ο Πατρας αλλα δεν υλοποιηθηκαν ποτε, ακομη και τωρα καποιοι τα αναφερουν ως αναγκαια προς πραγματοποιηση! Αλγεινη εντυπωση προκαλει το οτι διαφορα συγχρονα κειμενα(π.χ Αρχειο Καραμανλη), αναφερομενα στην ιστορια ασκησης κοινωνικης πολιτικης στην Ελλαδα, προσπερνουν οσο μπορουν το ονομα και το εργο του Πατρα, μιας και ειναι στιγματισμενος ως "χουντικος" υπουργος...
Ο Λουκας Πατρας, λαμπρος επιστημων με ειδικευση στην κοινωνικη ασφαλιση και ευρυτερα την κοινωνικη πολιτικη, υπηρξε ανθρωπος που οχι μονο εζησε καποια σημαντικα γεγονοτα, αλλα συμμετειχε ενεργα σε αυτα και τα επηρεασε κιολας, παρολο που δεν υπηρξε απαραιτητα ανθρωπος πρωτης γραμμης(δηλαδη πρωταγωνιστης). Στο εργο αυτο λοιπον καταγραφει τις αναμνησεις απο τον πολιτικο, επαγγελματικο, αλλα και κοινωνικο του βιο με πολυ ευχαριστο υφος γραφης και αντικειμενικοτητα. Το μεγαλυτερο ενδιαφερον υπαρχει στο κεφαλαιο περι Εθνικης Αντιστασεως και της συμμετοχης του εκει και βεβαιως στα κεφαλαια οπου παρουσιαζεται και αναλυεται η συνεργασια του συγγραφεα με την κυβερνηση της ΕΡΕ(Κ. Καραμανλη) και την κυβερνηση Γ. Παπαδοπουλου(καθεστως 1ης Απριλιου), οπου ο Πατρας με τις ιδιοτητες που κατα καιρους ειχε(ειδικος συμβουλος πρωθυπουργου, υποδιοικητης ΙΚΑ, γενικος διευθυντης ΟΓΑ, μελος της Νομοπαρασκευαστικης Επιτροπης, υπουργος κοινωνικων υπηρεσιων κ.α.)επαιξε καταλυτικο ρολο στην χαραξη της κοινωνικης πολιτικης. Μεγαλη εκπληξη αποτελει το γεγονος οτι πολλα απο τα μετρα που εισηγηθηκε και υλοποιησε τοτε ο Πατρας, ειτε διατηρουνται ακομη αυτουσια, ειτε ελαφρως τροποποιημενα(αλλαγη ονοματων π.χ.) και επισης, μετρα που εισηγηθηκε τοτε ο Πατρας αλλα δεν υλοποιηθηκαν ποτε, ακομη και τωρα καποιοι τα αναφερουν ως αναγκαια προς πραγματοποιηση! Αλγεινη εντυπωση προκαλει το οτι διαφορα συγχρονα κειμενα(π.χ Αρχειο Καραμανλη), αναφερομενα στην ιστορια ασκησης κοινωνικης πολιτικης στην Ελλαδα, προσπερνουν οσο μπορουν το ονομα και το εργο του Πατρα, μιας και ειναι στιγματισμενος ως "χουντικος" υπουργος...
Στο βιβλιο αυτο εξεταζεται ο θεσμος της βασιλειας σε σχεση με το νεοτερο ελληνικο κρατος οχι μονο σε επιπεδο ιστορικο, αλλα και πολιτικο και κοινωνιολογικο ταυτοχρονα. Ο συγγραφευς, σαφως βασιλοφρων, αλλα αντικειμενικος (εφοσον επισημαινει σαφεστατα τα λαθη των βασιλεων που οδηγησαν στην εκπτωση του θεσμου) και διεισδυτικος, με ωραια γραφη και αριστη τεκμηριωση, ανατεμνει τον βασιλικο θεσμο και την νεοτερη ελληνικη ιστορια και μας βοηθαει οχι απλως να αποκτησουμε καποιες επιπλεον γνωσεις αλλα να προβουμε και σε μια βαθυτερη κατασταση αυτογνωσιας και αντιληψης της κοινωνικης πραγματικοτητας που μας περιβαλλει. Οπως ανεφερα και παραπανω, δεν προκειται για απλη παραθεση ιστορικων γεγονοτων με χρονολογικη σειρα, οποτε, για την πληρη κατανοηση του ζητηματος, χρειαζεται ο αναγνωστης να εχει ενα εστω μινιμουμ επιπεδο γνωσεων επι της νεοελληνικης ιστοριας, αλλιως υπαρχουν καποια λιγα σημεια που ενδεχεται να τον μπερδεψουν. Οπως και να εχει, το βιβλιο αυτο ειναι το σημαντικοτερο που εχει γραφτει για το ζητημα της βασιλειας στην νεοτερη Ελλαδα και αυτο το επισημαινει σαφως και ο Μελετης Μελετοπουλος στον προλογο που εγραψε για το συγκεριμενο εργο, ο οποιος Μελετοπουλος ειχε γραψει παλαιοτερα, βιβλιο για το ιδιο θεμα (ιστορικη μελετη), αλλα εχοντας τελειως αρνητικη οπτικη! Αξιζει λοιπον να διαβαστει προσεκτικα απο ολους τους ιστοριοδιφες ανεξαρτητως ιδεολογιων.
Στο συγκεριμενο βιβλιο καταγραφεται η ιστορια του θεσμου της βασιλειας στην νεωτερη Ελλαδα, αλλα καθε αλλο παρα με "αντικειμενικοτητα και ψυχραιμη κριση" οπως αναφερει ο εκδοτικος οικος. Στην πραγματικοτητα εχουμε ενα στρατευμενο βιβλιο.Ο ιδιος ο συγγραφεας (αξιολογος επιστημων παντως) μας προιδεαζει απο τον προλογο για το τι επεται στη συνεχεια, ισχυριζομενος οτι εχει χρησιμοποιησει και φιλοβασιλικες πηγες για την συγγραφη του βιβλιου (λες και αυτο αποτελει καποιο ειδικο προσον και οχι στοιχειωδη υποχρεωση του καθε αμεροληπτου ιστορικου συγγραφεα). Πραγματι μεσα στο βιβλιο χρησιμοποιει εκτενως συγγραφεις οπως ο Ζαλοκωστας και ο Πιπινελης (βιογραφοι των βασιλεων Αλεξανδρου και Γεωργιου Β αντιστοιχα) αλλα τους χρησιμοποιει μονο οταν, μεσα στα πλαισια της αντικειμενικοτητας απο την μερια τους, ανεφεραν και καποια αρνητικα των βιογραφουμενων!Τα θετικα τους ομως ο συγγραφεας ποτε δεν τα αναφερει! Απο εκει και περα, γραφει πως την παραμονη του δημοψηφισματος του '35 υπηρξε αρθρογραφια υπερ και κατα της βασιλειας απο τους Πιπινελη και Κανελλοπουλο αντιστοιχα, αλλα παραθετει μονο την επιχειρηματολογια του Κανελλοπουλου! Αλλο μαργαριταρι του βιβλιου, οταν τονιζει με εμφαση πως ολες οι σοβαρες πηγες θεωρουν το δημοψηφισμα του '24 ως αδιαβλητο (προφανως για τον συγγραφεα, η ΙΕΕ της Εκδοτικης Αθηνων, το Εγκυκλοπαιδικο Λεξικο "Ηλιος" και η μαρτυρια του Κανελλοπουλου - τον οποίο θαυμάζει ο συγγραφέας -περι του αντιθετου, μαλλον δεν ανηκουν στις σοβαρες πηγες). Γενικα η οπτικη του βιβλιου δεν ξεφευγει απο την κλασικη μεταπολιτευτικη οπτικη του να τονιζεται η "ξενοδουλεια" των βασιλεων (παραλειποντας την αντιστοιχη του Βενιζελου πχ), να εξιδανικευεται το Γουδι (1909) και να ριχνεται ολο το φταιξιμο των κρισεων των ετων ‘15-22 και ‘65-67 αποκλειστικα στους δυο Κωνσταντινους! Προς τιμην του παντως, ο συγγραφεας φαινεται οτι τα τελευταια χρονια εχει αναθεωρησει καπως τις αποψεις του. Θα μπορούσε όμως να προβεί και σε μια αναθεωρημένη νεότερη έκδοση του βιβλίου του, αν θέλει να είναι ιστορικά έντιμος. Διαβαζοντας καποιος αυτό το βιβλιο και στην συνεχεια το βιβλιο του Κώστα Σταματοπουλου (το οποίο έχει προλογίσει ο Μελετόπουλος), εχει μια ισορροπημενη εικονα του θεματος.
Το βιβλίο αυτό, προιόν αγανάκτησης του συγγραφέα απέναντι σε φαινόμενα παρα-ιστορίας και παρα-επιστήμης που άνθισαν τις τελευταίες δεκαετίες στην Ελλάδα, διαθέτει πολύ ιδιαίτερο, θα έλεγα μοναδικό, ύφος γραφής. Από την μια είναι έκδηλη η ειρωνεία και ο σαρκασμός (με πολύ ωραίο χιούμορ πάντως) απέναντι στα φαινόμενα και τα γραπτά που περιγράφει, από την άλλη όμως, οι απαντήσεις που δίνει σε αυτά, είναι σοβαρότατες και επιστημονικά τεκμηριωμένες. Αντικείμενο λοιπόν του βιβλίου, είναι οι "μη συμβατικές θεωρίες", φαινόμενο που γιγαντώθηκε κυρίως την δεκαετία του '90 με την έκδοση πολλών βιβλίων αυτού του είδους. Βιβλίων που ασχολούνται με την ελληνική προιστορία και που κατά την γνώμη των συγγραφέων τους, μας αποκαλύπτουν την αλήθεια για την προιστορία μας και τα ψέματα που λέει το ανθελληνικό επιστημονικό κατεστημένο παγκοσμίως (πάντα κατά τα λεγόμενα τους). Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των συγγραφέων είναι το γεγονός ότι σχεδόν ποτέ δεν έχουν καμιά επιστημονική εξειδίκευση σε κάποιον από τους κλάδους που ασχολούνται με ζητήματα προιστορίας (αρχαιολογία, γλωσσολογία, ανθρωπολογία-εθνολογία). Η δε οπτική τους κινείται σε δυο άξονες που πολύ επιτυχημένα ο Ευαγγελίδης ονομάζει "αυτοχθονισμό" και "πανελληνισμό"(και τους επεξηγεί μέσα στο βιβλίο). Ο συγγραφέας ξεκινάει το έργο του κάνοντας μια σύντομη ενημέρωση για το ποιες είναι οι πήγες μας για την γνώση της προιστορίας και ποιο είναι το τρέχον επιστημονικό επίπεδο γνώσεων μας επί αυτής. Στην συνέχεια παραθέτει χρονολογικά κατά βάση, τις διάφορες εκδοχές της "μη συμβατικής ιστορίας", βάζοντας χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τα βιβλία των εκπρόσωπων της και δίνει τις απαντήσεις που χρειάζεται. Ταυτόχρονα ξεκαθαρίζει ότι τα κίνητρα των "μη συμβατικών συγγραφέων" δεν είναι πάντα τα ίδια κατά την συγγραφή τέτοιων πονημάτων, κάνοντας σαφή διάκριση μεταξύ αυτών που εν γνώσει τους παραποιούν δεδομένα απλά για να πουλήσουν (οι λεγόμενοι ελλαδεμπορες) και σε αυτούς τους ενδεχομένως καλοπροαίρετους, αλλά εν τελεί ημιμαθείς και επιπόλαιους! Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση που κάνει ο Ευαγγελιδης για το λεγόμενο "φαυλοκυκλικό αεικίνητο"(πολύ επιτυχημένος, δικής του εμπνεύσεως, όρος), το οποίο είναι η βασική μέθοδος πάνω στην οποία δομούνται τα (ψευδο)επιχειρήματα των "μη συμβατικών συγγραφέων". Επίσης δεν παραλείπει να επισημάνει ότι οι "μη συμβατικές θεωρίες" δεν είναι ελληνικό προιόν μόνο, αλλά και στο εξωτερικό υπάρχουν ανάλογες περιπτώσεις (αναφέρει και κάποιες, κυρίως τον περιβόητο Μάρτιν Μπερνάλ και την θεωρία του περί "Μαύρης Αθηνάς"). Ο κύριος κορμός του βιβλίου κλείνει επιχειρώντας μια κοινωνιολογική προσέγγιση του θέματος (γιατί δηλαδή άνθισαν αυτές οι θεωρίες στην Ελλάδα και μάλιστα κυρίως την συγκεκριμένη χρονική περίοδο-δεκαετία του '90). Ακολουθεί μετά, ένα λίαν ενδιαφέρον παράρτημα κείμενων (το κείμενο σχετικά με τη μέθοδο της συγκριτικής γλωσσολογίας είναι ένα από τα καλύτερα του παραρτήματος) που αφορούν το θέμα με το οποίο καταπιάστηκε στον κύριο κορμό του βιβλίου. Έτσι λοιπόν ως αποτέλεσμα έχουμε ένα βιβλίο που είναι ιδιαιτέρως αποκαλυπτικό και χρήσιμο, επιστημονικό αλλά ταυτόχρονα ευχάριστο στο διάβασμα. Το σπουδαιότερο όμως που κατά την γνώμη μου σου αφήνει αυτό το βιβλίο είναι μια φιλοσοφία του σκέπτεσθαι! Είναι η κατανόηση του γεγονότος ότι ορισμένα ζητήματα δεν είναι "παίξε γέλασε" ώστε να μπορεί ο καθένας να γράφει το μακρύ του και το κοντό του (για να το πω λαικά)! Είναι η κατανόηση ότι η προσέγγιση διάφορων πολύπλοκων ζητημάτων (όπως η προιστορία, η εθνογένεση των Ελλήνων και το ζήτημα των Ινδοευρωπαίων) απαιτούν επιστημονική μεθοδολογία και δεοντολογία, κυρίως δε, διεπιστημονική έρευνα και όχι ημιμάθεια και ερασιτεχνισμούς. Οπωσδήποτε προκαλεί θλίψη το γεγονός ότι ολόκληρο εκπαιδευτικό και ακαδημαικό σύστημα, άφησαν να γιγαντωθεί ένα τέτοιο φαινόμενο παραπληροφόρησης του ελληνικού λαού και χρειάστηκε ένας απλός ιδιώτης (ο οποίος όμως έχει τα απαραίτητα επιστημονικά εφόδια για ένα τέτοιο εγχείρημα) σαν τον Ευαγγελίδη να αποφασίσει να αντικρούσει μεθοδικά όλη αυτή την βιομηχανία παρα-ιστορίας.
Συνοπτικο, αλλα καλογραμμενο κι ευχρηστο λεξικο των κυριοτερων πολιτικων, οικονομικων και φιλοσοφικων ορων. Απαραιτητο εργαλειο για ολους τους πολιτικοποιημενους και γενικα σκεπτομενους ανθρωπους. Ελαχιστα παρομοια έργα κυκλοφορουν στη χωρα μας.
Ο Εμανουέλε Γκράτσι διετέλεσε πρέσβης της Ιταλίας στην Ελλάδα κατά την κρίσιμη περίοδο 1939-1940. Ο άνθρωπος λοιπόν που επέδωσε το τελεσίγραφο στον Ιωάννη Μεταξά την 28η Οκτωβρίου 1940, αναλύει πλήρως σε αυτό το βιβλίο, το τι συνέβη τότε, δίνοντας μας μία σαφή εικόνα της ελληνικής και της ιταλικής εξωτερικής πολιτικής. Ο συγγραφέας δηλώνει ξεκάθαρα ότι δεν έγραψε αυτό το βιβλίο ως απολογητής της ελληνικής πολιτικής(φαίνεται άλλωστε αυτό σε σημεία όπως οι επικρίσεις του για τον τότε πρέσβη της Ελλάδος στην Ιταλία, Ιωάννη Πολίτη και τις πληροφορίες που αυτός μετέδιδε στην Ελλάδα, καθώς και οι επικρίσεις του για κάποιο από τα περιεχόμενα της ελληνικής Λευκής Βίβλου), απλώς επιθυμούσε να γράψει την αλήθεια. Η αλήθεια όπως προκύπτει από τα γεγονότα, ήταν σαφώς υπέρ της Ελλάδος και από εκεί προκύπτει το αρκετά φιλελληνικό ύφος γραφής του Γκράτσι εν τέλει. Σημαντικό επίσης το γεγονός ότι ο Γκράτσι εδώ δεν γράφει μόνο τις αναμνήσεις του από αυτά τα γεγονότα, άλλα κάνει και χρήση αρκετών διπλωματικών εγγράφων, κάτι που καθιστά το βιβλίο, περισσότερο μια ιστορική-διπλωματική μελέτη, παρά απομνημονεύματα! Στα κορυφαία σημεία του βιβλίου συμπεριλαμβάνονται, ο αντίλογος-αποδόμηση που κάνει ο Γκράτσι στα "επιχειρήμάτα" που χρησιμοποίησε ο Άξονας για να καταδείξει την παραβίαση της ελληνικής ουδετερότητας από την κυβέρνηση Μεταξά και συγκεκριμένα αναφέρομαι, στο ζήτημα της μη ανανέωσης του ελληνοιταλικού συμφώνου φιλίας του 1928, στα έγγραφα της Σαριτέ, τις δήθεν βάσεις που είχαν οι Άγγλοι στην Ελλάδα κατά την έναρξη του πολέμου και την ναύλωση ελληνικών εμπορικών πλοίων από την Αγγλία εκείνη την εποχή! Καλό θα ήταν να τα διαβάσουν αυτά κάποιοι γερμανόψυχοι Ελληνόφωνοι που αναπαράγουν ακόμα και σήμερα, την φιλοαξονική προπαγάνδα.
Ο Εμανουέλε Γκράτσι διετέλεσε πρέσβης της Ιταλίας στην Ελλάδα κατά την κρίσιμη περίοδο 1939-1940. Ο άνθρωπος λοιπόν που επέδωσε το τελεσίγραφο στον Ιωάννη Μεταξά την 28η Οκτωβρίου 1940, αναλύει πλήρως σε αυτό το βιβλίο, το τι συνέβη τότε, δίνοντας μας μία σαφή εικόνα της ελληνικής και της ιταλικής εξωτερικής πολιτικής. Ο συγγραφέας δηλώνει ξεκάθαρα ότι δεν έγραψε αυτό το βιβλίο ως απολογητής της ελληνικής πολιτικής(φαίνεται άλλωστε αυτό σε σημεία όπως οι επικρίσεις του για τον τότε πρέσβη της Ελλάδος στην Ιταλία, Ιωάννη Πολίτη και τις πληροφορίες που αυτός μετέδιδε στην Ελλάδα, καθώς και οι επικρίσεις του για κάποιο από τα περιεχόμενα της ελληνικής Λευκής Βίβλου), απλώς επιθυμούσε να γράψει την αλήθεια. Η αλήθεια όπως προκύπτει από τα γεγονότα, ήταν σαφώς υπέρ της Ελλάδος και από εκεί προκύπτει το αρκετά φιλελληνικό ύφος γραφής του Γκράτσι εν τέλει. Σημαντικό επίσης το γεγονός ότι ο Γκράτσι εδώ δεν γράφει μόνο τις αναμνήσεις του από αυτά τα γεγονότα, άλλα κάνει και χρήση αρκετών διπλωματικών εγγράφων, κάτι που καθιστά το βιβλίο, περισσότερο μια ιστορική-διπλωματική μελέτη, παρά απομνημονεύματα! Στα κορυφαία σημεία του βιβλίου συμπεριλαμβάνονται, ο αντίλογος-αποδόμηση που κάνει ο Γκράτσι στα "επιχειρήμάτα" που χρησιμοποίησε ο Άξονας για να καταδείξει την παραβίαση της ελληνικής ουδετερότητας από την κυβέρνηση Μεταξά και συγκεκριμένα αναφέρομαι, στο ζήτημα της μη ανανέωσης του ελληνοιταλικού συμφώνου φιλίας του 1928, στα έγγραφα της Σαριτέ, τις δήθεν βάσεις που είχαν οι Άγγλοι στην Ελλάδα κατά την έναρξη του πολέμου και την ναύλωση ελληνικών εμπορικών πλοίων από την Αγγλία εκείνη την εποχή! Καλό θα ήταν να τα διαβάσουν αυτά κάποιοι γερμανόψυχοι Ελληνόφωνοι που αναπαράγουν ακόμα και σήμερα, την φιλοαξονική προπαγάνδα.
Το βιβλίο αυτό εκθειάζεται συχνά-πυκνα στο διαδίκτυο ως "βιβλίο αποκαλυπτικό", "βιβλίο που λέει αλήθειες και δεν χαιδεύει αυτιά", "βιβλίο εθνικής αυτογνωσίας" κλπ, ενώ πουλάει και αρκετά ικανοποιητικά. Ας δούμε λοιπόν κατά πόσο αξίζει όλους αυτούς τους επαίνους. Ο συγγραφέας επιθυμεί στο συγκεκριμένο πόνημα, να καταγράψει κυρίως, όπως λέει στο οπισθόφυλλο, την "αρνητική μας ιστορία", διότι όπως επίσης γράφει, στην ιστορία ενός τόπου δεν ανήκουν μόνο οι ήρωες, αλλά και οι προδότες και τα καθάρματα! Δεν νομίζω ότι μπορεί κάποιος λογικός άνθρωπος να διαφωνήσει με την τελευταία αυτή πρόταση! Οι απορίες μου και οι ενστάσεις μου είναι οι εξής. Γιατί δεν κατέγραψε και την "αρνητική" ιστορία των υπολοίπων λαών, για τους οποίους με τόσο ζήλο καταπιάστηκε σε άλλα βιβλία του (Άραβες, Εβραίοι, Βαλκάνιοι κλπ); Υποστηρίζει επίσης στο οπισθόφυλλο, ότι "το βιβλίο αυτό αγαπάει την Ελλάδα και γι' αυτό δεν την κολακεύει"! Φαίνεται ότι στο μαρξιστοθρεμμένο μυαλό του μακαρίτη σκηνοθέτη-δημοσιογραφου Ραφαηλίδη, δύσκολα μπορούσε να χωρέσει κάτι άλλο εκτός από το σχήμα "θέση-αντίθεση", διότι προφανώς μεταξύ κολακείας και χολής, υπάρχει τεράστιο χάσμα και το βιβλίο αυτό μόνο χολή βγάζει (πλην τι άλλου; του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ φυσικά...). Και για να γίνω πιο συγκεκριμένος ως προς το περιεχόμενο του βιβλίου. Ακόμα και αν κάποιος θέλει να γράψει συνοπτικά και ευχάριστα (όπως δηλώνει την πρόθεση του ο συγγραφέας), αν θέλει να έχει αξιώσεις σοβαρότητας και αξιοπιστίας, πρέπει α) να αποφεύγει να κάνει συνεχώς αρνητικούς/ειρωνικούς χαρακτηρισμούς σε πρόσωπα για τα οποία γράφει! Ας παραθέσει τα ντοκουμέντα και τα επιχειρήματα του και ας αφήσει τον αναγνώστη να κρίνει αν ο τάδε ήταν "κάθαρμα", "προδότης", "ψευτοδημοκρατης" κλπ και β) να παραθέτει στο τέλος του βιβλίου του, την χρησιμοποιούμενη από αυτόν βιβλιογραφία και ΚΥΡΙΩΣ να έχει παραπομπές μέσα στο ίδιο το κείμενο σε πηγές και σε στοιχεία, ώστε να μπορούμε ευχερώς να δούμε πως τεκμηριώνει τα λεγόμενα του! Όπως καταλαβαίνετε, ο Ραφαηλίδης δεν πράττει κάτι από αυτά. Γενικότερα, οι πηγές του Ραφαηλίδη (στις λίγες φορές που τις αναφέρει) είναι πολύ λίγες, κατά βάση ομοιδεάτες του (Βουρνάς, Κέδρος, Παρασκευόπουλος κλπ), η κατανομή της ύλης άνιση και άστοχη, μιας και για πολύ σημαντικά γεγονότα γράφει ελάχιστα, ενώ αναφέρει πλήρεις λεπτομέρειες μέχρι και για το τι φορούσε ο Μπελογιάννης κατά την δική του... Υπάρχουν επίσης χτυπητά λάθη που προδίδουν είτε παχυλή άγνοια γεγονότων, είτε μεγάλη επιπολαιότητα από μέρους του συγγραφέα! Πχ. αναφέρεται στις εκλογές του 1910 και στο ζήτημα που είχε προκύψει για συντακτική η αναθεωρητική εθνοσυνέλευση. Μας "πληροφορεί" λοιπόν ότι η συντακτική συντάσει απλά νόμους ενώ η αναθεωρητική αναθεωρεί το σύνταγμα! Είναι όμως γνωστό τοις πάσι ότι τόσο η συντακτική, όσο και η αναθεωρητική, αναθεωρούν το σύνταγμα, αλλά η πρώτη έχει δικαίωμα να αναθεωρήσει και τις θεμελιώσεις διατάξεις, ενώ η αναθεωρητική μόνο τις μη θεμελιώδεις! Έτσι, με το λάθος του Ραφαηλίδη, αλλοιώνεται και η οπτική του Βενιζέλου πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Άλλη ανακρίβεια του συγγραφέα, το ότι λέει πως η κυβέρνηση Μεταξά είχε πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή το 1935 "από τους δικούς του μόνο"(εννοώντας την Βουλή του 1935 οπού υπήρχαν μόνο οι βασιλόφρονες, μιας και απηχαν οι βενιζελικοι από τις εκλογές), όμως είναι γνωστό ότι η ψήφος εμπιστοσύνης δόθηκε στον Μεταξά από την Βουλή του 1936 όπου υπήρχαν και οι βενιζελικοί μέσα... Η αναφορά του στην διαμάχη πρίγκηπα Γεωργίου-Ελευθεριου Βενιζέλου στην Κρήτη, οπού ο συγγραφέας λέει πως ο Βενιζέλος απομάκρυνε τον πρίγκηπα διότι ήταν πολύ προσκολλημένος στον αγγλικό παράγοντα, είναι αστεία, διότι δεν νομίζω ότι υπάρχει ούτε ένα βιβλίο ιστορίας που να μην αναφέρει την εύνοια του αγγλικού παράγοντα στον Βενιζέλο και την εύνοια του ρωσικού παράγοντα στον πρίγκηπα Γεώργιο. θα μπορούσα να αναφέρω κι αλλά παραδείγματα, με κίνδυνο όμως να κουράσω τους αναγνώστες. Στα αρνητικά επίσης του βιβλίου, η εμμονή του συγγραφέα σε ζητήματα εθνολογικού ενδιαφέροντος (πόσο "Έλληνες" είμαστε, τι ήταν οι Αρβανίτες κλπ) στα οποία μην έχοντας την παραμικρή επιστημονική κατάρτιση, απλά γίνεται γραφικός (μνημείο ασχετοσύνης η αναφορά του στην επανάσταση του '21 η οποία ήταν για τον Ραφαηλίδη πρωτίστως ταξική και όχι εθνική, διότι όπως λέει, έλαβαν μέρος όχι μόνο Έλληνες ορθόδοξοι, αλλά και "Αρβανίτες ορθόδοξοι, Αρβανίτες μουσουλμάνοι και Έλληνες μουσουλμάνοι"...). Για να μην τον αδικήσω πάντως τον μακαρίτη, το βιβλίο όντως διαβάζεται ευχάριστα και κάποιες παρατηρήσεις κοινωνιολογικού περιεχόμενου σχετικά με τον χαρακτήρα των Ελλήνων και την ελληνική πραγματικότητα, όντως έχουν ενδιαφέρον και είναι αληθείς! Φυσικά δεν χρειάζεται κάποιος να είναι μαρξιστής για να τα παραδεχτεί αυτά, αλλά απλά στοιχειωδώς λογικός και έντιμος. Ο λόγος που κατά την γνώμη μου αυτό το βιβλίο έχει απήχηση σε αρκετό κόσμο (και μάλιστα όχι μόνο αριστερούς), είναι διότι παρουσιάζεται ως "μη συμβατική" - "εναλλακτική" ιστορία (τύπου "αυτά που δεν μας μαθαίνουν στο σχολείο") και οπωσδήποτε προσελκύει διαφόρων ειδών ανθρώπους, από απλά καχύποπτους, έως εκκεντρικούς, κουλτουριάρηδες, δήθεν ψαγμένους κλπ, των οποίων όμως κύριο χαρακτηριστικό είναι, λυπάμαι που θα το πω, η ημιμάθεια και η έλλειψη γνώσεως του τι θα πει τεκμηρίωση, στοιχείο, πρωτογενής πηγή κλπ έννοιες που χρειάζονται ώστε να κατανοήσει κάποιος την ιστορία όταν μελετάει αντίστοιχα βιβλία.
Το βιβλίο αυτό εκθειάζεται συχνά-πυκνα στο διαδίκτυο ως "βιβλίο αποκαλυπτικό", "βιβλίο που λέει αλήθειες και δεν χαιδεύει αυτιά", "βιβλίο εθνικής αυτογνωσίας" κλπ, ενώ πουλάει και αρκετά ικανοποιητικά. Ας δούμε λοιπόν κατά πόσο αξίζει όλους αυτούς τους επαίνους. Ο συγγραφέας επιθυμεί στο συγκεκριμένο πόνημα, να καταγράψει κυρίως, όπως λέει στο οπισθόφυλλο, την "αρνητική μας ιστορία", διότι όπως επίσης γράφει, στην ιστορία ενός τόπου δεν ανήκουν μόνο οι ήρωες, αλλά και οι προδότες και τα καθάρματα! Δεν νομίζω ότι μπορεί κάποιος λογικός άνθρωπος να διαφωνήσει με την τελευταία αυτή πρόταση! Οι απορίες μου και οι ενστάσεις μου είναι οι εξής. Γιατί δεν κατέγραψε και την "αρνητική" ιστορία των υπολοίπων λαών, για τους οποίους με τόσο ζήλο καταπιάστηκε σε άλλα βιβλία του (Άραβες, Εβραίοι, Βαλκάνιοι κλπ); Υποστηρίζει επίσης στο οπισθόφυλλο, ότι "το βιβλίο αυτό αγαπάει την Ελλάδα και γι' αυτό δεν την κολακεύει"! Φαίνεται ότι στο μαρξιστοθρεμμένο μυαλό του μακαρίτη σκηνοθέτη-δημοσιογραφου Ραφαηλίδη, δύσκολα μπορούσε να χωρέσει κάτι άλλο εκτός από το σχήμα "θέση-αντίθεση", διότι προφανώς μεταξύ κολακείας και χολής, υπάρχει τεράστιο χάσμα και το βιβλίο αυτό μόνο χολή βγάζει (πλην τι άλλου; του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ φυσικά...). Και για να γίνω πιο συγκεκριμένος ως προς το περιεχόμενο του βιβλίου. Ακόμα και αν κάποιος θέλει να γράψει συνοπτικά και ευχάριστα (όπως δηλώνει την πρόθεση του ο συγγραφέας), αν θέλει να έχει αξιώσεις σοβαρότητας και αξιοπιστίας, πρέπει α) να αποφεύγει να κάνει συνεχώς αρνητικούς/ειρωνικούς χαρακτηρισμούς σε πρόσωπα για τα οποία γράφει! Ας παραθέσει τα ντοκουμέντα και τα επιχειρήματα του και ας αφήσει τον αναγνώστη να κρίνει αν ο τάδε ήταν "κάθαρμα", "προδότης", "ψευτοδημοκρατης" κλπ και β) να παραθέτει στο τέλος του βιβλίου του, την χρησιμοποιούμενη από αυτόν βιβλιογραφία και ΚΥΡΙΩΣ να έχει παραπομπές μέσα στο ίδιο το κείμενο σε πηγές και σε στοιχεία, ώστε να μπορούμε ευχερώς να δούμε πως τεκμηριώνει τα λεγόμενα του! Όπως καταλαβαίνετε, ο Ραφαηλίδης δεν πράττει κάτι από αυτά. Γενικότερα, οι πηγές του Ραφαηλίδη (στις λίγες φορές που τις αναφέρει) είναι πολύ λίγες, κατά βάση ομοιδεάτες του (Βουρνάς, Κέδρος, Παρασκευόπουλος κλπ), η κατανομή της ύλης άνιση και άστοχη, μιας και για πολύ σημαντικά γεγονότα γράφει ελάχιστα, ενώ αναφέρει πλήρεις λεπτομέρειες μέχρι και για το τι φορούσε ο Μπελογιάννης κατά την δική του... Υπάρχουν επίσης χτυπητά λάθη που προδίδουν είτε παχυλή άγνοια γεγονότων, είτε μεγάλη επιπολαιότητα από μέρους του συγγραφέα! Πχ. αναφέρεται στις εκλογές του 1910 και στο ζήτημα που είχε προκύψει για συντακτική η αναθεωρητική εθνοσυνέλευση. Μας "πληροφορεί" λοιπόν ότι η συντακτική συντάσει απλά νόμους ενώ η αναθεωρητική αναθεωρεί το σύνταγμα! Είναι όμως γνωστό τοις πάσι ότι τόσο η συντακτική, όσο και η αναθεωρητική, αναθεωρούν το σύνταγμα, αλλά η πρώτη έχει δικαίωμα να αναθεωρήσει και τις θεμελιώσεις διατάξεις, ενώ η αναθεωρητική μόνο τις μη θεμελιώδεις! Έτσι, με το λάθος του Ραφαηλίδη, αλλοιώνεται και η οπτική του Βενιζέλου πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Άλλη ανακρίβεια του συγγραφέα, το ότι λέει πως η κυβέρνηση Μεταξά είχε πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή το 1935 "από τους δικούς του μόνο"(εννοώντας την Βουλή του 1935 οπού υπήρχαν μόνο οι βασιλόφρονες, μιας και απηχαν οι βενιζελικοι από τις εκλογές), όμως είναι γνωστό ότι η ψήφος εμπιστοσύνης δόθηκε στον Μεταξά από την Βουλή του 1936 όπου υπήρχαν και οι βενιζελικοί μέσα... Η αναφορά του στην διαμάχη πρίγκηπα Γεωργίου-Ελευθεριου Βενιζέλου στην Κρήτη, οπού ο συγγραφέας λέει πως ο Βενιζέλος απομάκρυνε τον πρίγκηπα διότι ήταν πολύ προσκολλημένος στον αγγλικό παράγοντα, είναι αστεία, διότι δεν νομίζω ότι υπάρχει ούτε ένα βιβλίο ιστορίας που να μην αναφέρει την εύνοια του αγγλικού παράγοντα στον Βενιζέλο και την εύνοια του ρωσικού παράγοντα στον πρίγκηπα Γεώργιο. θα μπορούσα να αναφέρω κι αλλά παραδείγματα, με κίνδυνο όμως να κουράσω τους αναγνώστες. Στα αρνητικά επίσης του βιβλίου, η εμμονή του συγγραφέα σε ζητήματα εθνολογικού ενδιαφέροντος (πόσο "Έλληνες" είμαστε, τι ήταν οι Αρβανίτες κλπ) στα οποία μην έχοντας την παραμικρή επιστημονική κατάρτιση, απλά γίνεται γραφικός (μνημείο ασχετοσύνης η αναφορά του στην επανάσταση του '21 η οποία ήταν για τον Ραφαηλίδη πρωτίστως ταξική και όχι εθνική, διότι όπως λέει, έλαβαν μέρος όχι μόνο Έλληνες ορθόδοξοι, αλλά και "Αρβανίτες ορθόδοξοι, Αρβανίτες μουσουλμάνοι και Έλληνες μουσουλμάνοι"...). Για να μην τον αδικήσω πάντως τον μακαρίτη, το βιβλίο όντως διαβάζεται ευχάριστα και κάποιες παρατηρήσεις κοινωνιολογικού περιεχόμενου σχετικά με τον χαρακτήρα των Ελλήνων και την ελληνική πραγματικότητα, όντως έχουν ενδιαφέρον και είναι αληθείς! Φυσικά δεν χρειάζεται κάποιος να είναι μαρξιστής για να τα παραδεχτεί αυτά, αλλά απλά στοιχειωδώς λογικός και έντιμος. Ο λόγος που κατά την γνώμη μου αυτό το βιβλίο έχει απήχηση σε αρκετό κόσμο (και μάλιστα όχι μόνο αριστερούς), είναι διότι παρουσιάζεται ως "μη συμβατική" - "εναλλακτική" ιστορία (τύπου "αυτά που δεν μας μαθαίνουν στο σχολείο") και οπωσδήποτε προσελκύει διαφόρων ειδών ανθρώπους, από απλά καχύποπτους, έως εκκεντρικούς, κουλτουριάρηδες, δήθεν ψαγμένους κλπ, των οποίων όμως κύριο χαρακτηριστικό είναι, λυπάμαι που θα το πω, η ημιμάθεια και η έλλειψη γνώσεως του τι θα πει τεκμηρίωση, στοιχείο, πρωτογενής πηγή κλπ έννοιες που χρειάζονται ώστε να κατανοήσει κάποιος την ιστορία όταν μελετάει αντίστοιχα βιβλία.
Το βιβλίο αυτό εκθειάζεται συχνά-πυκνα στο διαδίκτυο ως "βιβλίο αποκαλυπτικό", "βιβλίο που λέει αλήθειες και δεν χαιδεύει αυτιά", "βιβλίο εθνικής αυτογνωσίας" κλπ, ενώ πουλάει και αρκετά ικανοποιητικά. Ας δούμε λοιπόν κατά πόσο αξίζει όλους αυτούς τους επαίνους. Ο συγγραφέας επιθυμεί στο συγκεκριμένο πόνημα, να καταγράψει κυρίως, όπως λέει στο οπισθόφυλλο, την "αρνητική μας ιστορία", διότι όπως επίσης γράφει, στην ιστορία ενός τόπου δεν ανήκουν μόνο οι ήρωες, αλλά και οι προδότες και τα καθάρματα! Δεν νομίζω ότι μπορεί κάποιος λογικός άνθρωπος να διαφωνήσει με την τελευταία αυτή πρόταση! Οι απορίες μου και οι ενστάσεις μου είναι οι εξής. Γιατί δεν κατέγραψε και την "αρνητική" ιστορία των υπολοίπων λαών, για τους οποίους με τόσο ζήλο καταπιάστηκε σε άλλα βιβλία του (Άραβες, Εβραίοι, Βαλκάνιοι κλπ); Υποστηρίζει επίσης στο οπισθόφυλλο, ότι "το βιβλίο αυτό αγαπάει την Ελλάδα και γι' αυτό δεν την κολακεύει"! Φαίνεται ότι στο μαρξιστοθρεμμένο μυαλό του μακαρίτη σκηνοθέτη-δημοσιογραφου Ραφαηλίδη, δύσκολα μπορούσε να χωρέσει κάτι άλλο εκτός από το σχήμα "θέση-αντίθεση", διότι προφανώς μεταξύ κολακείας και χολής, υπάρχει τεράστιο χάσμα και το βιβλίο αυτό μόνο χολή βγάζει (πλην τι άλλου; του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ φυσικά...). Και για να γίνω πιο συγκεκριμένος ως προς το περιεχόμενο του βιβλίου. Ακόμα και αν κάποιος θέλει να γράψει συνοπτικά και ευχάριστα (όπως δηλώνει την πρόθεση του ο συγγραφέας), αν θέλει να έχει αξιώσεις σοβαρότητας και αξιοπιστίας, πρέπει α) να αποφεύγει να κάνει συνεχώς αρνητικούς/ειρωνικούς χαρακτηρισμούς σε πρόσωπα για τα οποία γράφει! Ας παραθέσει τα ντοκουμέντα και τα επιχειρήματα του και ας αφήσει τον αναγνώστη να κρίνει αν ο τάδε ήταν "κάθαρμα", "προδότης", "ψευτοδημοκρατης" κλπ και β) να παραθέτει στο τέλος του βιβλίου του, την χρησιμοποιούμενη από αυτόν βιβλιογραφία και ΚΥΡΙΩΣ να έχει παραπομπές μέσα στο ίδιο το κείμενο σε πηγές και σε στοιχεία, ώστε να μπορούμε ευχερώς να δούμε πως τεκμηριώνει τα λεγόμενα του! Όπως καταλαβαίνετε, ο Ραφαηλίδης δεν πράττει κάτι από αυτά. Γενικότερα, οι πηγές του Ραφαηλίδη (στις λίγες φορές που τις αναφέρει) είναι πολύ λίγες, κατά βάση ομοιδεάτες του (Βουρνάς, Κέδρος, Παρασκευόπουλος κλπ), η κατανομή της ύλης άνιση και άστοχη, μιας και για πολύ σημαντικά γεγονότα γράφει ελάχιστα, ενώ αναφέρει πλήρεις λεπτομέρειες μέχρι και για το τι φορούσε ο Μπελογιάννης κατά την δική του... Υπάρχουν επίσης χτυπητά λάθη που προδίδουν είτε παχυλή άγνοια γεγονότων, είτε μεγάλη επιπολαιότητα από μέρους του συγγραφέα! Πχ. αναφέρεται στις εκλογές του 1910 και στο ζήτημα που είχε προκύψει για συντακτική η αναθεωρητική εθνοσυνέλευση. Μας "πληροφορεί" λοιπόν ότι η συντακτική συντάσει απλά νόμους ενώ η αναθεωρητική αναθεωρεί το σύνταγμα! Είναι όμως γνωστό τοις πάσι ότι τόσο η συντακτική, όσο και η αναθεωρητική, αναθεωρούν το σύνταγμα, αλλά η πρώτη έχει δικαίωμα να αναθεωρήσει και τις θεμελιώσεις διατάξεις, ενώ η αναθεωρητική μόνο τις μη θεμελιώδεις! Έτσι, με το λάθος του Ραφαηλίδη, αλλοιώνεται και η οπτική του Βενιζέλου πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Άλλη ανακρίβεια του συγγραφέα, το ότι λέει πως η κυβέρνηση Μεταξά είχε πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή το 1935 "από τους δικούς του μόνο"(εννοώντας την Βουλή του 1935 οπού υπήρχαν μόνο οι βασιλόφρονες, μιας και απηχαν οι βενιζελικοι από τις εκλογές), όμως είναι γνωστό ότι η ψήφος εμπιστοσύνης δόθηκε στον Μεταξά από την Βουλή του 1936 όπου υπήρχαν και οι βενιζελικοί μέσα... Η αναφορά του στην διαμάχη πρίγκηπα Γεωργίου-Ελευθεριου Βενιζέλου στην Κρήτη, οπού ο συγγραφέας λέει πως ο Βενιζέλος απομάκρυνε τον πρίγκηπα διότι ήταν πολύ προσκολλημένος στον αγγλικό παράγοντα, είναι αστεία, διότι δεν νομίζω ότι υπάρχει ούτε ένα βιβλίο ιστορίας που να μην αναφέρει την εύνοια του αγγλικού παράγοντα στον Βενιζέλο και την εύνοια του ρωσικού παράγοντα στον πρίγκηπα Γεώργιο. θα μπορούσα να αναφέρω κι αλλά παραδείγματα, με κίνδυνο όμως να κουράσω τους αναγνώστες. Στα αρνητικά επίσης του βιβλίου, η εμμονή του συγγραφέα σε ζητήματα εθνολογικού ενδιαφέροντος (πόσο "Έλληνες" είμαστε, τι ήταν οι Αρβανίτες κλπ) στα οποία μην έχοντας την παραμικρή επιστημονική κατάρτιση, απλά γίνεται γραφικός (μνημείο ασχετοσύνης η αναφορά του στην επανάσταση του '21 η οποία ήταν για τον Ραφαηλίδη πρωτίστως ταξική και όχι εθνική, διότι όπως λέει, έλαβαν μέρος όχι μόνο Έλληνες ορθόδοξοι, αλλά και "Αρβανίτες ορθόδοξοι, Αρβανίτες μουσουλμάνοι και Έλληνες μουσουλμάνοι"...). Για να μην τον αδικήσω πάντως τον μακαρίτη, το βιβλίο όντως διαβάζεται ευχάριστα και κάποιες παρατηρήσεις κοινωνιολογικού περιεχόμενου σχετικά με τον χαρακτήρα των Ελλήνων και την ελληνική πραγματικότητα, όντως έχουν ενδιαφέρον και είναι αληθείς! Φυσικά δεν χρειάζεται κάποιος να είναι μαρξιστής για να τα παραδεχτεί αυτά, αλλά απλά στοιχειωδώς λογικός και έντιμος. Ο λόγος που κατά την γνώμη μου αυτό το βιβλίο έχει απήχηση σε αρκετό κόσμο (και μάλιστα όχι μόνο αριστερούς), είναι διότι παρουσιάζεται ως "μη συμβατική" - "εναλλακτική" ιστορία (τύπου "αυτά που δεν μας μαθαίνουν στο σχολείο") και οπωσδήποτε προσελκύει διαφόρων ειδών ανθρώπους, από απλά καχύποπτους, έως εκκεντρικούς, κουλτουριάρηδες, δήθεν ψαγμένους κλπ, των οποίων όμως κύριο χαρακτηριστικό είναι, λυπάμαι που θα το πω, η ημιμάθεια και η έλλειψη γνώσεως του τι θα πει τεκμηρίωση, στοιχείο, πρωτογενής πηγή κλπ έννοιες που χρειάζονται ώστε να κατανοήσει κάποιος την ιστορία όταν μελετάει αντίστοιχα βιβλία.
Το βιβλίο αυτό εκθειάζεται συχνά-πυκνα στο διαδίκτυο ως "βιβλίο αποκαλυπτικό", "βιβλίο που λέει αλήθειες και δεν χαιδεύει αυτιά", "βιβλίο εθνικής αυτογνωσίας" κλπ, ενώ πουλάει και αρκετά ικανοποιητικά. Ας δούμε λοιπόν κατά πόσο αξίζει όλους αυτούς τους επαίνους. Ο συγγραφέας επιθυμεί στο συγκεκριμένο πόνημα, να καταγράψει κυρίως, όπως λέει στο οπισθόφυλλο, την "αρνητική μας ιστορία", διότι όπως επίσης γράφει, στην ιστορία ενός τόπου δεν ανήκουν μόνο οι ήρωες, αλλά και οι προδότες και τα καθάρματα! Δεν νομίζω ότι μπορεί κάποιος λογικός άνθρωπος να διαφωνήσει με την τελευταία αυτή πρόταση! Οι απορίες μου και οι ενστάσεις μου είναι οι εξής. Γιατί δεν κατέγραψε και την "αρνητική" ιστορία των υπολοίπων λαών, για τους οποίους με τόσο ζήλο καταπιάστηκε σε άλλα βιβλία του (Άραβες, Εβραίοι, Βαλκάνιοι κλπ); Υποστηρίζει επίσης στο οπισθόφυλλο, ότι "το βιβλίο αυτό αγαπάει την Ελλάδα και γι' αυτό δεν την κολακεύει"! Φαίνεται ότι στο μαρξιστοθρεμμένο μυαλό του μακαρίτη σκηνοθέτη-δημοσιογραφου Ραφαηλίδη, δύσκολα μπορούσε να χωρέσει κάτι άλλο εκτός από το σχήμα "θέση-αντίθεση", διότι προφανώς μεταξύ κολακείας και χολής, υπάρχει τεράστιο χάσμα και το βιβλίο αυτό μόνο χολή βγάζει (πλην τι άλλου; του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ φυσικά...). Και για να γίνω πιο συγκεκριμένος ως προς το περιεχόμενο του βιβλίου. Ακόμα και αν κάποιος θέλει να γράψει συνοπτικά και ευχάριστα (όπως δηλώνει την πρόθεση του ο συγγραφέας), αν θέλει να έχει αξιώσεις σοβαρότητας και αξιοπιστίας, πρέπει α) να αποφεύγει να κάνει συνεχώς αρνητικούς/ειρωνικούς χαρακτηρισμούς σε πρόσωπα για τα οποία γράφει! Ας παραθέσει τα ντοκουμέντα και τα επιχειρήματα του και ας αφήσει τον αναγνώστη να κρίνει αν ο τάδε ήταν "κάθαρμα", "προδότης", "ψευτοδημοκρατης" κλπ και β) να παραθέτει στο τέλος του βιβλίου του, την χρησιμοποιούμενη από αυτόν βιβλιογραφία και ΚΥΡΙΩΣ να έχει παραπομπές μέσα στο ίδιο το κείμενο σε πηγές και σε στοιχεία, ώστε να μπορούμε ευχερώς να δούμε πως τεκμηριώνει τα λεγόμενα του! Όπως καταλαβαίνετε, ο Ραφαηλίδης δεν πράττει κάτι από αυτά. Γενικότερα, οι πηγές του Ραφαηλίδη (στις λίγες φορές που τις αναφέρει) είναι πολύ λίγες, κατά βάση ομοιδεάτες του (Βουρνάς, Κέδρος, Παρασκευόπουλος κλπ), η κατανομή της ύλης άνιση και άστοχη, μιας και για πολύ σημαντικά γεγονότα γράφει ελάχιστα, ενώ αναφέρει πλήρεις λεπτομέρειες μέχρι και για το τι φορούσε ο Μπελογιάννης κατά την δική του... Υπάρχουν επίσης χτυπητά λάθη που προδίδουν είτε παχυλή άγνοια γεγονότων, είτε μεγάλη επιπολαιότητα από μέρους του συγγραφέα! Πχ. αναφέρεται στις εκλογές του 1910 και στο ζήτημα που είχε προκύψει για συντακτική η αναθεωρητική εθνοσυνέλευση. Μας "πληροφορεί" λοιπόν ότι η συντακτική συντάσει απλά νόμους ενώ η αναθεωρητική αναθεωρεί το σύνταγμα! Είναι όμως γνωστό τοις πάσι ότι τόσο η συντακτική, όσο και η αναθεωρητική, αναθεωρούν το σύνταγμα, αλλά η πρώτη έχει δικαίωμα να αναθεωρήσει και τις θεμελιώσεις διατάξεις, ενώ η αναθεωρητική μόνο τις μη θεμελιώδεις! Έτσι, με το λάθος του Ραφαηλίδη, αλλοιώνεται και η οπτική του Βενιζέλου πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Άλλη ανακρίβεια του συγγραφέα, το ότι λέει πως η κυβέρνηση Μεταξά είχε πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή το 1935 "από τους δικούς του μόνο"(εννοώντας την Βουλή του 1935 οπού υπήρχαν μόνο οι βασιλόφρονες, μιας και απηχαν οι βενιζελικοι από τις εκλογές), όμως είναι γνωστό ότι η ψήφος εμπιστοσύνης δόθηκε στον Μεταξά από την Βουλή του 1936 όπου υπήρχαν και οι βενιζελικοί μέσα... Η αναφορά του στην διαμάχη πρίγκηπα Γεωργίου-Ελευθεριου Βενιζέλου στην Κρήτη, οπού ο συγγραφέας λέει πως ο Βενιζέλος απομάκρυνε τον πρίγκηπα διότι ήταν πολύ προσκολλημένος στον αγγλικό παράγοντα, είναι αστεία, διότι δεν νομίζω ότι υπάρχει ούτε ένα βιβλίο ιστορίας που να μην αναφέρει την εύνοια του αγγλικού παράγοντα στον Βενιζέλο και την εύνοια του ρωσικού παράγοντα στον πρίγκηπα Γεώργιο. θα μπορούσα να αναφέρω κι αλλά παραδείγματα, με κίνδυνο όμως να κουράσω τους αναγνώστες. Στα αρνητικά επίσης του βιβλίου, η εμμονή του συγγραφέα σε ζητήματα εθνολογικού ενδιαφέροντος (πόσο "Έλληνες" είμαστε, τι ήταν οι Αρβανίτες κλπ) στα οποία μην έχοντας την παραμικρή επιστημονική κατάρτιση, απλά γίνεται γραφικός (μνημείο ασχετοσύνης η αναφορά του στην επανάσταση του '21 η οποία ήταν για τον Ραφαηλίδη πρωτίστως ταξική και όχι εθνική, διότι όπως λέει, έλαβαν μέρος όχι μόνο Έλληνες ορθόδοξοι, αλλά και "Αρβανίτες ορθόδοξοι, Αρβανίτες μουσουλμάνοι και Έλληνες μουσουλμάνοι"...). Για να μην τον αδικήσω πάντως τον μακαρίτη, το βιβλίο όντως διαβάζεται ευχάριστα και κάποιες παρατηρήσεις κοινωνιολογικού περιεχόμενου σχετικά με τον χαρακτήρα των Ελλήνων και την ελληνική πραγματικότητα, όντως έχουν ενδιαφέρον και είναι αληθείς! Φυσικά δεν χρειάζεται κάποιος να είναι μαρξιστής για να τα παραδεχτεί αυτά, αλλά απλά στοιχειωδώς λογικός και έντιμος. Ο λόγος που κατά την γνώμη μου αυτό το βιβλίο έχει απήχηση σε αρκετό κόσμο (και μάλιστα όχι μόνο αριστερούς), είναι διότι παρουσιάζεται ως "μη συμβατική" - "εναλλακτική" ιστορία (τύπου "αυτά που δεν μας μαθαίνουν στο σχολείο") και οπωσδήποτε προσελκύει διαφόρων ειδών ανθρώπους, από απλά καχύποπτους, έως εκκεντρικούς, κουλτουριάρηδες, δήθεν ψαγμένους κλπ, των οποίων όμως κύριο χαρακτηριστικό είναι, λυπάμαι που θα το πω, η ημιμάθεια και η έλλειψη γνώσεως του τι θα πει τεκμηρίωση, στοιχείο, πρωτογενής πηγή κλπ έννοιες που χρειάζονται ώστε να κατανοήσει κάποιος την ιστορία όταν μελετάει αντίστοιχα βιβλία.
Βιβλιο που εχει ενδιαφερον, ωστοσο, επιλεγει να παρουσιαζει αυτα που βολευουν την (ηδη διαμορφωμενη)θεωρηση του και να αποσιωπα αυτα που δεν το βολευουν(και θεωρω οτι αυτο γινεται σκοπιμα, διοτι ο συγγραφεας εχει αριστη γνωση των διαθεσιμων πηγων). Κυριως θεμα του βιβλιου, η επιρροη του τεκτονισμου στον Β' Παγκοσμιο Πολεμο, πως δηλαδη ο τεκτονισμος επηρρεασε τις εξελιξεις που οδηγησαν στον πολεμο, κυριως σε Ιταλια, Ελλαδα και Ισπανια. Στα περι Ελλαδος, ο αναγνωστης προτου διαβασει αυτο εδω το βιβλιο, οπωσδηποτε να διαβασει βιβλια σχετικα με την εξωτερικη πολιτικη του Μεταξα, οπως του Κολιοπουλου, του Κιτσικη, του Ηλιοπουλου, του Γκρατσι, του Ζολωτα και του Βελλιαδη (ειδικα το βιβλιο για τις ελληνοιταλικες σχεσεις), αλλιως κινδυνευει να παρασυρθει στην ατελειωτη συνωμοσιολογια που αναδυεται απο το βιβλιο αυτο.
Ενα εξαιρετικο βιβλιο το οποιο καλυπτει ενα μεγαλο κενο στην ελληνικη βιβλιογραφια. Το κενο αυτο υφισταται λογω της μη μεταφρασης στα ελληνικα διαφορων πρωτογενων πηγων(ημερολογιο του Τσιανο π.χ.),οσο και εργων ερευνητων που μελετησαν τα ιταλικα αρχεια(McGregor Knox) που φωτιζουν τις σχεσεις Ελλαδος-Ιταλιας εκεινης της εποχης. Ετσι, εως τωρα ειχε αναπτυχθει μια απιθανη παραφιλολογια απο ατομα αριστερων, οσο και εθνικοσοσιαλιστικων πεποιθησεων που ουτε λιγο ουτε πολυ, εριχναν την αποκλειστικη ευθυνη της επιθεσης του Αξονα εναντιον μας, στην Αγγλια και την "αγγλοδουλη ηγεσια της Ελλαδος"! Ολη αυτη η αστεια επιχειρηματολογια καταρρεει με την αναγνωση του συγκεκριμενου βιβλιου. Επικεντρωμενο στις πολιτικες/διπλωματικες σχεσεις Ελλαδος-Ιταλιας κατα την περιοδο 1939-1940, κανοντας ομως εκτενη αναφορα και στα προηγουμενα ετη(κυριως απο την ανοδο του Μουσολινι στην εξουσια, αλλα και για την εποχη του Α' Παγκοσμιου Πολεμου), χρησιμοποιωντας εκτενεστατη βιβλιογραφια και με γραφη που δεν κουραζει τον αναγνωστη, καταληγει σε σαφη συμπερασματα τα οποια ειναι τα εξης 1)Η Ιταλια και προ φασισμου ειχε ιμπεριαλιστικες βλεψεις που συγκρουονταν με τα ελληνικα συμφεροντα(εντουτοις οι βλεψεις αυτες αυξηθηκαν με την ανοδο του φασισμου στην εξουσια) 2)Ο Μουσολινι ειχε παντα κατα νου να επιτεθει στην Ελλαδα, οποτε, ακομα και αν η Ελλας εκεινης της εποχης οντως τηρουσε την περιφημη "αψογη ουδετεροτητα", δεν υπηρχε καμια εγγυηση οτι αυτο θα σταματουσε τον Μουσολινι 3)Ο Χιτλερ οντως δεν ηθελε η Ιταλια να επιτεθει στην Ελλαδα την 28η Οκτωβριου, καθαρα ομως λογω χρονικης στιγμης και συγκυριας! Απο εκει και περα, ειχε ομως αποδεχτει οτι η Ελλας ανηκει στην σφαιρα επιρροης του συμμαχου του. Εχει ενδιαφερον το γεγονος οτι ο συγγραφεας απ'οτι φαινεται εχει μερικως αναθεωρησει τις αποψεις που εξεφραζε στο παλαιοτερο βιβλιο του με τιτλο "Μεταξας-Χιτλερ", οπου κι αυτος θεωρουσε την μεταξικη πολιτικη ως εν μερει τυχοδιωκτικη και ανεδαφικη.
Πληρης αναλυση των διπλωματικων, οικονομικων κλπ σχεσεων Ελλαδος-Γερμανιας κατα την περιοδο του μεταξικου καθεστωτος με πολυ καλη τεκμηριωση απο τον συγγραφεα. Το μονο μειονεκτημα του βιβλιου ειναι το γεγονος οτι απ'οτι φαινεται, ο συγγραφεας δεν ειχε μελετησει επαρκως τις ελληνοιταλικες σχεσεις της αντιστοιχης περιοδου οταν εγραφε το βιβλιο του. Ετσι, υπαρχουν περιπτωσεις που αδικει τις επιλογες του Μεταξα ως προς τις εξωτερικες σχεσεις της χωρας, εφοσον ο Βελλιαδης εστιαζει στους παραγοντες Αγγλια και Γερμανια, μη λαμβανοντας υπ'οψιν τις αντιστοιχες επιλογες της Ιταλιας εκεινη την εποχη, οι οποιες επηρρεαζαν τις ελληνικες κατευθυνσεις. Τις αποψεις του αυτες, φαινεται οτι μερικως τις αναθεωρησε ο συγγραφεας μελετωντας τις ελληνοιταλικες σχεσεις και αυτο αποτυπωνεται στο μεταπειτα βιβλιο του με τιτλο "Προ της Θυελλης". Ο αναγνωστης λοιπον καλο ειναι να διαβασει πρωτα το βιβλιο του συγγραφεα για τις ελληνοταλικες σχεσεις και μετα το παρον βιβλιο. Η αναγνωση επισης του βιβλιου "Γερμανικαι Προτασεις Ειρηνης Διαρκουντος του Ελληνοιταλικο Πολεμου" του Αναστασιου Ζολωτα, βοηθαει στην ολοκληρωση της εικονας.
Μία εξαιρετική βιογραφία του Ιωάννου Μεταξά, όπου εστιάζει κυρίως στην εξωτερική πολιτική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου και του πολέμου 1940-41, πράγμα λογικό, εφόσον αυτό ήταν το αντικείμενο της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, αφότου μελέτησε αρχεία (ανέκδοτα και δημοσιευμένα) από 4 διαφορετικά κράτη (Ελλάς, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία και ΗΠΑ). Στο παρόν έργο λοιπόν, στο αντίστοιχο κεφάλαιο, έχουμε τα συμπεράσματα της διδακτορικής διατριβής του Ηλιόπουλου αυτούσια και αποτελεί την καλύτερη ανάλυση που έχει γραφτεί έως τώρα σχετικά με την εξωτερική πολιτική του καθεστώτος Μεταξά! Πολύ καλή παρουσίαση επίσης, του κυβερνητικού έργου του Μεταξά ανά τομείς, ενώ ευχάριστη έκπληξη είναι και η παράθεση φωτογραφιών από εφημερίδες τις εποχής. Αν μπορώ να εντοπίσω κάποιο μειονέκτημα στο έργο, αυτό θα ήταν η καπώς πιο συναισθηματική και λιγότερο αποστασιοποιημένη - επιστημονική ματιά του συγγραφέα στα γεγονότα του Εθνικού Διχασμού και το ότι παρόλο που το γλωσσικό του ύφος είναι πολύ καλό, εντούτοις είναι σε σημεία κάπως κουραστικό, λόγω της χρήσης αρκετών επιθέτων και επαναλήψεων κάποιων φράσεων. Άλλο μειονέκτημα, για το οποίο όμως δεν ευθύνεται ο συγγραφέας, είναι το γεγονός ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε κυρίως ως ένθετο εφημερίδων, με αποτέλεσμα να είναι εξαιρετικά δυσέρευτο σε βιβλιοπωλεία, κάτι που το αδικεί, μιας και είναι έργο μεγάλης αξίας!
Το βιβλίο είναι άριστο ως προς το θέμα που θέλει να καλύψει, δηλαδή την παρουσία, ρόλο, οργάνωση και αναδιοργάνωση του στρατού, στο ελληνικό κράτος κατά την περίοδο 1898 έως 1922, καθώς και την εμπλοκή του στα πολιτικά δρώμενα. Αφήγηση που ρέει και πολύ καλή τεκμηρίωση. Το αρνητικό όμως που με εμποδίζει να βάλω 5 αστέρια, είναι το γεγονός ότι για την περίοδο του Εθνικού Διχασμού, ο συγγραφέας περισσότερο αφηγείται τα πολιτικά, παρά τα στρατιωτικά δρώμενα και επιπλέον, για τις θέσεις που προβάλλει, υπάρχει ισχυρός αντίλογος!
Εξαιρετικά γραμμένη και επαρκέστατα τεκμηριωμένη βιογραφία για έναν σπουδαίο ήρωα της Εθνεγερσίας του '21, ο οποίος δυστυχώς λόγω του τεράστιου ειδικού βάρους του πατρός του, είναι άγνωστος στο ευρύ κοινό. Ο συγγραφέας καλύπτει έτσι ένα μεγάλο κενό στη βιβλιογραφία και αποκαθιστά την αδικία. Στα συν του βιβλίου το γεγονός ότι πρόκειται όντως για βιογραφία και όχι αγιογραφία όπως συνηθίζουν πολλοί βιογράφοι! Κοινώς, ο συγγραφέας αναφέρει και τις αρνητικές πτυχές του βιογραφούμενου εδώ! Η αφήγηση καλύπτει τη ζωή του Γενναίου έως και την περίοδο αμέσως μετά την δολοφονία του Καποδίστρια. Ελπίζουμε να υπάρξει και 2ος τόμος που θα φτάνει έως το τέλος της ζωής του.
ο βιβλιο αυτο ειναι εξοχως πρωτοτυπο, διοτι ειναι και το μοναδικο(απ'οτι γνωριζω) που καταπιανεται με το θεμα που αναγραφεται στον τιτλο του. Ο συγγραφεας αναλυει ενα αγνωστο ,στο ευρυ κοινο, θεμα(την ιδρυση, δραση και διαλυση των Δημοκρατικων Ταγματων που εδρασαν την περιοδο 1923-1926) το οποιο εχει ομως εξαιρετικο ενδιαφερον, διοτι αποδεικνυεται ο καταλυτικος ρολος που διαδραματισαν τα Δημοκρατικα Ταγματα οχι μονο κατα την εξεταζομενη περιοδο, αλλα και σε ολη την Β' Ελληνικη Δημοκρατια, εχοντας μαλιστα και προεκτασεις αρκετα αργοτερα(Ταγματα Ασφαλειας επι Κατοχης). Παραλληλα, γινεται μια εκτενης αναφορα στο γενικοτερο ιστορικοπολιτικο πλαισιο της εποχης. Η αναλυση του ζητηματος ειναι πληρης, με πολυ καλο γλωσσικο υφος και παρολο τον εξειδικευμενο χαρακτηρα και τον ογκο του βιβλιου, το περιεχομενο δεν θα ελεγα οτι κουραζει ιδιαιτερα! Εντουτοις, καλο ειναι καποιος πριν διαβασει το βιβλιο, να εχει μια σχετικα καλη γενικη εικονα της περιοδου του Μεσοπολεμου ωστε να κατανοησει καλυτερα καποια πραγματα(συνισταται πρωτιστως η αναγνωση του κλασικου εργου του Γρηγορη Δαφνη και οι αντιστοιχοι τομοι απο την Ιστορια του Μαρκεζινη και της ΙΕΕ της Εκδοτικης Αθηνων). Αξιος συγχαρητηριων ο συγγραφεας, διοτι δεν περιοριστηκε μονο στην εκτενη χρηση της γνωστης βιβλιογραφιας, αλλα πραγματοποιησε και πρωτογενη επισταμενη ερευνα σε ολες τις εφημεριδες εκεινης της εποχης, τα πρακτικα των συνεδριασεων της Βουλης, βρετανικα διπλωματικα αρχεια, καθως και αρχεια πρωταγωνιστων της εποχης που δεν ειναι δημοσιευμενα(πχ των Ελευθεριου Βενιζελου και Νικολαου Πλαστηρα που φυλασσονται στο Μουσειο Μπενακη). Θεωρω οτι με την εκδοση αυτου του βιβλιου ουσιαστικα ξαναγραφεται η ιστορια του μεσοπολεμου στην Ελλαδα και ανοιγονται νεες ερευνητικες προοπτικες για τους επιδοξους ιστοριογραφους.
Σε συνεχεια του πρωτου τομου, εδω εχουμε την πολιτικη που ακολουθηθηκε στο Κυπριακο ζητημα κατα την περιοδο 1968-1974, η οποια ειναι και η πιο αγνωστη και (σκοπιμα)αγνοημενη! Ο μεσος πολιτης της χωρας μας, οταν ακουει για Κυπριακο και 21η Απριλιου, δυο μονο πραγματα ερχονται στο μυαλο του. 1) αποσυρση της "μεραρχιας"(ο μυθος αυτος διαλυεται στον πρωτο τομο του παροντος) και στην συνεχεια 2) Αττιλας 1974. Δηλαδη προκειται για χρονικο αλμα 7 ετων που κανεις δεν ξερει τι πολιτικη ακολουθησαν στο Κυπριακο οι τοτε κυβερνωντες. Σε αυτο το βιβλιο λοιπον εχουμε για πρωτη φορα συγκροτημενα την παραθεση της πολιτικης του καθεστωτος της 21ης Απριλιου, οσο και την αντιστοιχη πολιτικη του καθεστωτος της 25ης Νοεμβριου(που ειτε αρεσει σε καποιους, ειτε οχι, ειναι διαφορετικο καθεστως), το οποιο με τις ολεθριες επιλογες του οδηγησε στον Αττιλα ωστε να ολοκληρωθει μετα η τραγωδια με τον Αττιλα 2 επι "δημοκρατικης" κυβερνησεως "εθνικης ενοτητας"! Η παραθεση στοιχειων γινεται απο τις πλεον αρμοδιες πηγες(πρεσβευτες και υπουργοι/υφυπουργοι Εξωτερικων εκεινης της εποχης), οι οποιοι ομως μονο "χουντικοι" δεν μπορουν να θεωρηθουν, αλλα διπλωματες ολκης που υπηρετησαν τον κλαδο τους τοσο προ, οσο και μετα την "Επταετια", καθως και απο ιστοριογραφους που αντιστοιχα δεν διαθετουν "χουντικο" στιγμα(Παπαγεωργιου, Γρηγοριαδης, Λεωνιδου κ.α.). Ολοκληρωνοντας λοιπον καποιος και τον δευτερο τομο του συγκεκριμενου εργου, εχει μια σφαιρικη εικονα του Κυπριακου Ζητηματος, γνωριζει πλεον τις επιμερους επιτυχιες, αποτυχιες και ευθυνες των εκαστοτε παραγοντων που επαιξαν ρολο στο θεμα και ταυτοχρονα εχουν διαλυθει πλεον στο μυαλο του διαφοροι μυθοι και διαστρεβλωσεις της αληθειας που τοσα χρονια του παπαγαλιζουν ΜΜΕ, πολιτικα κομματα και συγγραφεις της πλακας. Οπωσδηποτε το "Ανοιγουμε τον Φακελο της Κυπρου" ειναι η πιο ολοκληρωμενη μελετη επι του θεματος!
Η παρουσα μελετη ειναι αποσπασμα απο ευρυτερο εργο του συγγραφεα(το διτομο "Ανοιγουμε τον Φακελο της Κυπρου 1950-1974") και οντως εχει αξια το γεγονος οτι κυκλοφορησε και αυτοτελως, διοτι αποτελει ενα απο τα πιο ενδιαφεροντα και σημαντικα γεγονοτα που αναλυει στο προηγουμενο εργο του, με σκοτεινο παρασκηνιο και με μεγαλη μυθολογια να εχει αναπτυχθει σχετικα με αυτο(κυριως μεταπολιτευτικα)! Περα απο αυτο καθαυτο το γεγονος των επιχειρησεων της Κοφινου και της ανακλησης της "μεραρχιας" απο την Κυπρο το 1967, ο συγγραφεας δινει συντομα αλλα περιεκτικα το πριν και το μετα ωστε ο αναγνωστης να εχει πληρη εικονα του ζητηματος. Ο αναγνωστης ξετυλιγει το νημα και μεσα απο συγκλονιστικα στοιχεια, καταληγει πλεον σε υπευθυνα συμπερασματα για το τι ηταν αυτη "η μεραρχια", απο ποιον σταλθηκε στην Κυπρο και γιατι. Τι συνεβη στην Κοφινου και ποιοι οργανωσαν τα γεγονοτα. Ποιοι δεν ηθελαν εκει τη "μεραρχια" και ποιοι προτειναν την αποσυρση της.
Πλήρης ανάλυση του καθεστώτος(πολιτικος χαρακτηρας, ιδεολογια, κυβερνητικό έργο ανά τομείς) και ιδίως της εξωτερικής πολιτικής του Ιωάννου Μεταξά κατά την περίοδο της διακυβέρνησής του, καθώς και του πολέμου 1940-41. Επίσης, σύντομα, αλλά κατατοπιστικά βιογραφικά στοιχεία για τον Μεταξά. Όλα αυτά με πολύ καλό γλωσσικό ύφος, αφήγηση που ρέει και πολύ καλή τεκμηρίωση. Συνολικκά, ένα από τα καλύτερα έργα που έχουν γραφτεί για τον Ιωάννη Μεταξά και το καθεστώς της 4ης Αυγούστου.
Ιδιαιτερα αποκαλυπτικο και τεκμηριωμενο βιβλιο για θεματα της Κατοχης που εχουν εξαιρετικο ενδιαφερον, αλλα εχουν περασει στα "ψιλα" της Ιστοριας...Κουραστικη ομως η παραθεση ολων των πρακτικων απο τις δικες των Εβραιων δοσιλογων και του Μαξ Μερτεν! Θα μπορουσε να παραθεσει χαρακτηριστικα αποσπασματα.
Το βιβλίο αυτό του γνωστού δημοσιογράφου Αλέξη Παπαχελά αποτέλεσε το 1997 που εκδόθηκε, την πρώτη ερευνά που έγινε στα μέχρι τότε απόρρητα αμερικανικά έγγραφα των ΗΠΑ (από CIA, State Department και Συμβούλιο Ασφαλείας του Λευκού Οίκου) σχετικά με την αμερικανική πολιτική έναντι της Ελλάδος κατά την περίοδο 1947-1967 και κυρίως σχετικά με την εμπλοκή η μη των ΗΠΑ και των μυστικών τους υπηρεσιών στο κίνημα της 21ης Απριλίου 1967. Ο συγγραφέας πέρα από τα αμερικανικά αρχεία, πήρε συνεντεύξεις και από Αμερικανούς αξιωματούχους εκείνης της εποχής και από Έλληνες πρωταγωνιστές της περιόδου (στη νέα εμπλουτισμένη έκδοση του βιβλίου περιλαμβάνονται αυτούσιες κάποιες από αυτές τις συνεντεύξεις). Επίσης έλαβε υπ' όψιν και την (πενιχρή σε όγκο είναι η αλήθεια) σοβαρή βιβλιογραφία που υπήρχε τότε (1997) για την περίοδο που εξετάζει. Τι μαθαίνουμε λοιπόν μέσα από τα απόρρητα αμερικανικά έγγραφα σε αυτό το σημαντικότατο βιβλίο; Ο Καραμανλής πριμοδοτήθηκε για πρωθυπουργός από τους Αμερικανούς ώστε να "τακτοποιήσει" το Κυπριακό (επιβεβαιώθηκε δηλαδή η ύπαρξη του περίφημου "Μνημονίου" που τάραξε την πολιτική ζωή το έτος 1958), ο Γεώργιος Παπανδρέου εξέταζε το ενδεχόμενο να ανατρέψει τον Μακάριο (αυτό για το οποίο οι "αντιχουντικοί" κατηγορούν τον Ιωαννίδη), ο Μακάριος δεν ήθελε την ελληνική "μεραρχία" στην Κύπρο (αυτήν που απέσυρε η χούντα και γι' αυτό τους κατηγορούν οι "αντιχουντικοί" και θαυμαστές του Μακάριου). Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος εξέταζε σοβαρά το ενδεχόμενο (χωρίς να το έχει αποφασίσει οριστικά) να κάνει πραξικόπημα μέσω των Στρατηγών πριν από τις εκλογές του 1967 (οπότε, όσο και να το αρνείται ο Κωνσταντίνος στις εκάστοτε συνεντεύξεις του και στην αυτοβιογραφία του, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα η άρνηση του) και κυρίως αυτό που μαθαίνουμε είναι ότι ο Λευκός Οίκος και η εδώ αμερικανική πρεσβεία, καθώς και η CIA δεν είχαν εμπλοκή με το απριλιανό κίνημα, παρά μόνο αόριστες πληροφορίες! Μόνο το κίνημα των Στρατηγών είχαν υπ' όψιν!! Όποτε τα περί "αμερικανοκίνητης χούντας", δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα... Στα συν του βιβλίου, η αποστασιοποιημένη συναισθηματικά και ιδεολογικά οπτική του συγγραφέα, ο οποίος αρκείται στο να παραθέτει τα στοιχειά του, με τις κρίσεις του να είναι διατυπωμένες προσεκτικά και χωρίς πάθος.
Το βιβλιο αυτο αποτελει μια συλλογη ντοκουμεντων που αφορουν την υποθεση του Πολυτεχνειου το 1973. Ο συγγραφεας - επιμελητης των ντοκουμεντων, επεμβαινει οσο το δυνατον λιγοτερο στο κειμενο, αφηνοντας τον αναγνωστη να βγαλει τα συμπερασματα μονος του για το τι συνεβη τοτε, μεσα απο δικαστικα πορισματα, υπηρεσιακες εκθεσεις, συνεντευξεις πρωταγωνιστων, πρακτικα απο την αντιστοιχη δικη και αλλες πρωτογενεις πηγες.
Οπως ακριβως γραφει στον υποτιτλο, το βιβλιο αυτο ασχολειται με οσα γραφει και οσα δεν γραφει ο Αλεξης Παπαχελας στο προσφατο, πολυδιαφημισμενο βιβλιο του. Οπως ειχα επισημανει και στην αντιστοιχη κριτικη μου, το βιβλιο του Παπαχελα εχει ενδιαφερον αλλα ασχολειται επιδερμικα με την περιοδο 1967-73 και πολυ αναλυτικα με την περιοδο 73-74, βασιζομενο σχεδον αποκλειστικα στα αμερικανικα αρχεια και καποιες συνεντευξεις που του παραχωρησαν προσωπα που εδρασαν εκεινη την περιοδο. Ο Χατζηδακης λοιπον ασκει εποικοδομητικη κριτικη στον Παπαχελα, δεν απαξιωνει την προσπαθεια του, αλλα κυριως συμπληρωνει και διορθωνει, δινοντας μια πολυ πιο ολοκληρωμενη εικονα των γεγονοτων, ειδικα για την περιοδο 67-73, κανοντας χρηση τοσο αμερικανικων αρχειων, οσο και βιβλιογραφιας, στοιχειων και μαρτυριων που ειτε αγνοει, ειτε προσπερασε ο Παπαχελας. Εν τελει ο Χατζηδακης προσφερει μια πολυ πιο ολοκληρωμενη εικονα των ελληνοαμερικανικων σχεσεων τοτε.
Το πολυαναμενόμενο (μιας και η αναγγελία κυκλοφορίας του είχε αναγγελθεί πολλά χρόνια πριν) αυτό βιβλίο, αποτελεί την συνέχεια του παλαιότερου αντίστοιχου βιβλίου του Παπαχελά, το οποίο κάλυπτε τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις της περιόδου 1947-1967, με έμφαση στα έτη 1964-67 και το οποίο πλέον θεωρείται κλασικό. Το νέο βιβλίο δυστυχώς είναι κατώτερο των προσδοκιών μου. Αρχικά να πούμε ότι το περιεχόμενο στερείται μεγάλων εκπλήξεων διότι σε αντίθεση με το βιβλιο του 1997, όπου ο Παπαχελάς υπήρξε ο πρώτος στην ελληνική ιστοριογραφία που έκανε χρήση των αποχαρακτηρισμένων αμερικανικών εγγράφων, εδώ χρησιμοποιούνται ως επί των πλείστων έγγραφα που έχουν έρθει στο φως της δημοσιότητας από καιρό και έχουν αναδειχθεί και από άλλους ερευνητές (Ριζάς, Βαλντέν, Χατζηδάκης, Ιγνατίου κ.α.), η δε σειρα Foreign Relations Of The United States είναι ελεύθερα προσβάσιμη στο διαδίκτυο για όλους! Από εκεί και πέρα, με έκπληξη παρατήρησα ότι παρόλο που με βάση τον τίτλο του βιβλίου, καλύπτεται υποτίθεται ολόκληρη η περίοδος 1967-1974, στην πραγματικότητα το 1967-1973 καλύπτει το 1/3 του βιβλίου και τα υπόλοιπα 2/3 είναι μόνο το έτος 1974 (με έμφαση στην πραγματικότητα στον Ιούλιο του ΄74). Η περίοδος Παπαδόπουλου καλύπτεται εντελώς επιδερμικά, ενώ είναι εμφανές σε όσους έχουν μελετήσει τα αρχεία Foreign Relations Of The United States, ότι γίνεται επιλεκτική χρήση εγγραφών με εμφανή μεροληπτική διάθεση του συγγραφέα. Δεν υπάρχει καν ξεκάθαρος στόχος στο βιβλίο, δεν κατανοούμε δηλαδή τι ακριβώς θέλει να παρουσιάσει ο συγγραφέας! Μια πλήρη μελέτη των ελληνοαμερικανικών σχέσεων τότε; Αυτο σε καμία περίπτωση δεν συμβαίνει! Μήπως την οπτική απλά των Αμερικανών τότε; Το παρασκήνιο ίσως; Στην πραγματικότητα, λίγο απ'όλα και στην ουσία τίποτα! Δείχνει πάντως να καθοδηγείται ο συγγραφέας αποκλειστικά από τα αμερινανικά έγγραφα και κάποιες συνεντεύξεις που πήρε από Αμερικανούς και Έλληνες ιθύνοντες, χωρίς να κάνει διασταύρωση με άλλες πηγές και βιβλιογραφία, με αποτέλεσμα σημαντικές παραλείψεις που αφορούν την περίοδο Παπαδόπουλου. Αντιθέτως η περίοδος Ιωαννίδη καλύπτεται πολύ αναλυτικά και παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Φέρνει στο φως δε, για πρώτη φορά, μέρος των πρακτικών του κρίσιμου πολεμικού συμβουλίου του Ιουλίου του '74, το οποίο είχε μαγνητοφωνηθεί! Στα συν επίσης του βιβλίου, το γεγονός ότι έχει συμπεριλάβει QR codes με αποσπάσματα από μαγνητοφωνημένες συνεντεύξεις που του παραχώρησαν, καθώς και άλλα ηχητικά ντοκουμέντα. Εντούτοις, ακόμη και για την περίοδο Ιωαννίδη, αν κάποιος έχει μελετήσει επισταμένα την έγκυρη βιβλιογραφία για εκείνη την περίοδο, δεν θα βρεθεί μπροστά σε μεγάλες εκπλήξεις. Συμπερασματικά, ένα ενδιαφέρον και σημαντικό, πλην όμως όχι ρηξικέλευθο βιβλίο (όπως ήταν το παλιό του), το οποίο δεν προσφέρει σχεδόν τίποτα για την περίοδο 1967-73 και προσφέρει αρκετά για την περίοδο '73-'74.
Ξεπερασμενο βιβλιο που με αξονα την φυσικη ανθρωπολογια και καποια ιστορικα και μυθολογικα(!!) στοιχεια επιχειρει να ανιχνευσει την καταγωγη των Ελληνων και τις συγγενειες η μη, με διαφορους λαους. Οι επιστημες της αρχαιολογιας και της γλωσσολογιας αγνοουνται παντελως, ενω η οπτικη του συγγραφεα ειναι καθαρα φυλετιστικη(κατα τα προτυπα του Γ'Ραιχ), αλλα ταυτοχρονα και αυτοχθονιστικη-ελληνοκεντρικη(απορριψη της ινδοευρωπαικης θεωριας στην κλασικη της μορφη). Απο τα χτυπητα λαθη του βιβλιου, σταχυολογω τα εξης. Σελ.41-43 πληρης αγνοια βασικων δεδομενων της ινδοευρωπαικης θεωριας, σελ.47 υποστηριζει οτι η γεωργικη επανασταση δεν μεταφυτευθηκε στην Ευρωπη απο την Ανατολη κατα τη νεολιθικη εποχη, αλλα οτι προεκυψε επι τοπου. Επισης, αποδοχη απο τον συγγραφεα, της λιαν αμφιλεγομενης θεωριας του "700.000 ετων" αρχανθρωπου των Πετραλωνων ως προγονο του Homo sapiens. Σελ.52 επικληση της εκστρατειας του Διονυσου στην Ινδια ως επιχειρημα προιστορικης εξαπλωσης των Ελληνω στην Ασια. Επικληση δηλαδη οχι απλως ενος μυθολογικου στοιχειου, αλλα ενος επινοημενου μυθου που πρωτοεμφανιζεται στην ελληνιστικη εποχη!! Σελ.71-79 πληρης αγνοια γλωσσολογικων δεδομενων. Σελ. 90 πληρης αγνοια η και σκοπιμη διαστρεβλωση γεωλογικων δεδομενων σχετικα με την καταβυθιση της Αιγηιδος. Σελ.102 στρεβλωσεις σχετικα με το ζητημα του ελληνικου και του φοινικικου αλφαβητου. Σελ.138-139, αποψεις για τους Αιγυπτιους που οποιοσδηποτε αιγυπτιολογος θα απερριπτε αν διαβαζε! Σελ.202-205 λαθη περι της καταγωγης των Αλβανων, οπου τα κανει αχταρμα τοσο με τους Ιλλυριους, οσο και τους Αλβανους του Καυκασου. Αν καποιος αναγνωστης εναδιαφερεται για τα θεματα που πραγματευεται το βιβλιο, αλλα θελει οντως επιστημονικη ενημερωση, ας αναζητησει τα εξης εργα: Aπο την οπτικη της φυσικης ανθρωπολογιας, Αρης Πουλιανος "Η Προελευση των Ελληνων", αυστηρα ομως μεχρι την 3η(1968) η το πολυ την 4η εκδοση(1988) διοτι μετα εμπλεξε το θεμα με τον αρχανθρωπο των Πετραλωνων. Απο την οπτικη της γενετικης πληθυσμων, Κωνσταντινος Τριανταφυλλιδης "Η Γενετικη Ιστορια των Ελληνων, το DNA των Ελληνων" (με επιφυλαξη ομως για τις αποψεις του Τριανταφυλλιδη σε θεματα αρχαιολογικου και γλωσσολογικου ενδιαφεροντος). Για την γλωσσολογικη και αρχαιολογικη διασταση του ινδοευρωπαικου ζητηματος, J.P. Mallory "Οι Ινδοευρωπαιοι, Γλωσσα, Αρχαιολογια και Μυθος" και "Ιστορια του Ελληνικου Εθνους" της Εκδοτικης Αθηνων, 1ος τομος. Για τις σχεσεις(πολιτιστικες, γλωσσολογικες και ανθρωπολογικες) των προιστορικων και αρχαιων Ελληνων με τους λαους της Ανατολης, το συλλογικο εργο "Αναθεωρημενη Μαυρη Αθηνα", σε επιμελεια Μαιρη Λεφκοβιτς και Γκαι Μακ λιν Ροτζερς, το οποιο αποτελει απαντηση στα φληναφηματα περι "Μαυρης Αθηνας" του Μαρτιν Μπερναλ. Σχετικα με τις αυτοχθονιστικες-ελληνοκεντρικες, αντεπιστημονικες θεωριες που αφορουν την εθνογενεση των Ελληνων, Δημητρης Ευαγγελιδης "Μη Συμβατικες Θεωριες, Οι Κερδοσκοποι του "Ελληνισμου" και ο Φενακισμος των Αφελων", ενω ιδιαιτερως χρησιμα ειναι και τα βιβλια του ιδιου συγγραφεα, "Η Καταγωγη των Αλβανων και οι Αρβανιτοφωνοι Ελληνες","Λεξικο των Λαων του Αρχαιου Κοσμου" και "Λεξικο των Αρχαιων Ελληνικων και Περι-Ελλαδικων φυλων". Τελος, για μια ανιχνευση της εθνογενεσης των Ελληνων με διεπιστημονικο πρισμα(αρχαιολογια, γλωσσολογια και γενετικη πληθυσμων), οπου καταληγει να προκρινει μια αμφιλεγομενη θεωρια, αλλα τουλαχιστον παρουσιαζει λεπτομερως και τις υπολοιπες θεωριες, Θεοδωρος Γιαννοπουλος "Ποθεν και Ποτε οι Ελληνες;".
Πολυ ιδιαιτερη και δυσκολη περιπτωση βιβλιου. Ο συγγραφεας ειναι αξιωματικος ε.α. με εμφανη συμπαθεια στην Αριστερα(!). Το βιβλιο ειναι η πιο αναλυτικη, τεκμηριωμενη και αντικειμενικη μελετη που εχει υπαρξει για τα Ταγματα Ασφαλειας απο καποιον ο οποιος ειναι σαφως αντιθετος σε αυτα (σαφως ανωτερο βιβλιο απο το αντιστοιχο του Τασου Κωστοπουλου). Εχει κανει αξιοθαυμαστη πρωτογενη ερευνα σε ανεκδοτες πηγες απο αρχεια οπως τα ΓΑΚ (Γενικα Αρχεια του Κρατους), την Διευθυνση Ιστοριας Στρατου (ΔΙΣ/ΓΕΣ), την Υπηρεσια Στρατιωτικων Αρχειων (ΥΣΑ) κ.α., ενω εχει αξιοποιησει και πολυ δημοσιευμενο υλικο απο την ΔΙΣ/ΓΕΣ καθως και την αντιστοιχη πλουσιοτατη βιβλιογραφια (απομνημονευματα, μελετες κλπ), καθώς και προφορικές μαρτυρίες που του παρείχαν άνθρωποι εκείνης της εποχής. Ειναι λοιπον απαραιτητο αναγνωσμα για οποιον θελει να μελετησει αυτο το θεμα και την περιοδο της Κατοχης γενικοτερα. Τα αρνητικα του ειναι δυο, αλλα σημαντικα! Το πρωτο, ειναι το γεγονος οτι λογω της αριστερης οπτικης του, χρησιμοποιει ακριτα καποιες αμφιβολες πηγες οπως ο Ριζοσπαστης, ο Παπαστεριοπουλος, η Μελπω Αξιωτη και η Μαρικα Αντωνοπουλου. Το δευτερο και σημαντικοτερο ειναι οτι το βιβλιο ειναι ακρως κουραστικο στην αναγνωση του λογω της υπαρξης, σχεδον σε ολες τις σελιδες του, παρα πολλων και πολυ μεγαλων υποσημειωσεων! Υποσημειωσεις για τα παντα, απο τα πιο σημαντικα εως τα πιο ασημαντα, με πληθος λεπτομερειων και εν τελει σε πολλες σελιδες οι υποσημειωσεις να πιανουν περισσοτερο ογκο απο το κανονικο κειμενο! Ειμαι εμπειρος στην αναγνωση βιβλιων ιστοριας και απαιτητικος ως προς την τεκμηριωση, αλλα αυτο που κανει ο συγγραφεας απλα καταστρεφει το βιβλιο του και ειναι σιγουρα απο τα πιο κουραστικα εργα νεοελληνικης ιστοριας (για να μην πω ιστοριας γενικοτερα...) που εχω διαβασει ποτε (και εχω διαβασει τριψηφιο αριθμο βιβλιων νεολελληνικης ιστοριας...). Το βιβλιο αν ηταν καπως πιο αντικειμενικο σε καποια σημεια και δεν ειχε αυτο τον ορυμαγδο υποσημειωσεων, θα αξιζε 5 αστερια! Υπο τις παρουσες συνθηκες μονο 3 μπορω να βαλω. Παντως, διαβαζοντας το, ευχερως αντιλαμβανεται ο αναγνωστης (ανεξαρτητως πολιτικων πεποιθησεων) πως τα πραγματα εκεινη την εποχη δεν μπορουν ευκολα να εννοηθουν με λογικες τυπου "ασπρο-μαυρο" και ειναι σαφως πιο συνθετα!
Ο Φαλμεραυερ με βαση τις "ερευνες" που ειχε κανει τοτε,κατεληξε πως "ουτε σταγονα αρχαιου ελληνικου αιματος δεν κυλαει στις φλεβες των σημερινων κατοικων της Ελλαδος",υποστηριζοντας οτι ειμαστε απογονοι Σλαβων.Αργοτερα αλλαξε καπως το αφηγημα του και συμπεριελαβε και τους Αλβανους!Πολλοι τον εχουν κατηγορησει οτι εξυπηρετουσε σκοπιμοτητες.Ασχετως αν ειναι αληθεια η οχι,ειτε δηλαδη οι ερευνες του ηταν αποτελεσμα εμπαθειας,προχειροτητας η σκοπιμοτητων(η και συνδυασμο αυτων),ηδη απο τοτε δεχτηκε οξεια κριτικη τοσο απο Ελληνες,οσο και απο ξενους ιστορικους, λαογραφους κλπ επιστημονες των κοινωνικων επιστημων, που τον αντεκρουσαν! Οπως και να'χει, με τη ραγδαια αναπτυξη των επιστημων της φυσικης ανθρωπολογιας και κυριως της γενετικης πληθυσμων και των αντιστοιχων ερευνων που εγιναν στους ελληνικους πληθυσμους,η θεωρια του εχει καταληξει στα σκουπιδια! Το να επιμενουν λοιπον κατι αριστεροι για το ποσο σπουδαιο βιβλιο ειναι αυτο και να ειρωνευονται οσους δεν το εχουν διαβασει, δειχνει ποσο δογματικοι, εμμονικοι και γραφικοι ειναι καποιοι! Εχει πλακα δε το οτι οι αριστεροι, μιας και ειναι υλιστες, απο τη μια να το παιζουν τοσο υπερ της επιστημης, αλλα σε αυτη την περιπτωση να αγνοουν (η να κανουν οτι αγνοουν) τα συγχρονα επιστημονικα δεδομενα! Ας καταλαβουν μια και καλη, οτι η καθε επιστημη εχει ενα συγκεκριμενο γνωστικο πεδιο. Ετσι λοιπον, στο ζητημα του αν υπαρχει φυλετικη/γενετικη συνεχεια αρχαιων και νεων Ελληνων και σε τι βαθμο υπαρχει, οπως επισης και οι επιμιξιες με αλλους λαους και οι γενετικες συγγενειες η αποκλισεις με αυτους, ειναι αρμοδιοτητα ΜΟΝΟ της επιστημης της γενετικης πληθυσμων και της φυσικης ανθρωπολογιας κατα δευτερο λογο! Οι επιστημες της ιστοριας, της αρχαιολογιας, της γλωσσολογιας κλπ,μονο επικουρικα μπορουν να μας δωσουν πληροφοριες πανω σε αυτα τα θεματα. Οσοι λοιπον ενδιαφερονται για το ζητημα ας διαβασουν το βιβλιο του καθηγητη γενετικης Κωνσταντινου Τριανταφυλλιδη "Η Γενετικη Ιστορια των Ελληνων".
Στο συγκεριμενο βιβλιο καταγραφεται η ιστορια του θεσμου της βασιλειας στην νεωτερη Ελλαδα, αλλα καθε αλλο παρα με "αντικειμενικοτητα και ψυχραιμη κριση" οπως αναφερει ο εκδοτικος οικος. Στην πραγματικοτητα εχουμε ενα στρατευμενο βιβλιο. Ο ιδιος ο συγγραφεας, μας προιδεαζει απο τον προλογο για το τι επεται στη συνεχεια, ισχυριζομενος οτι εχει χρησιμοποιησει και φιλοβασιλικες πηγες για την συγγραφη του βιβλιου (λες και αυτο αποτελει καποιο ειδικο προσον και οχι στοιχειωδη υποχρεωση του καθε αμεροληπτου ιστορικου συγγραφεα). Πραγματι μεσα στο βιβλιο χρησιμοποιει εκτενως συγγραφεις οπως ο Ζαλοκωστας και ο Πιπινελης (βιογραφοι των βασιλεων Αλεξανδρου και Γεωργιου Β αντιστοιχα) αλλα τους χρησιμοποιει μονο οταν, μεσα στα πλαισια της αντικειμενικοτητας απο την μερια τους, ανεφεραν και καποια αρνητικα των βιογραφουμενων! Τα θετικα τους ομως ο συγγραφεας ποτε δεν τα αναφερει! Απο εκει και περα, γραφει πως την παραμονη του δημοψηφισματος του '35 υπηρξε αρθρογραφια υπερ και κατα της βασιλειας απο τους Πιπινελη και Κανελλοπουλο αντιστοιχα, αλλα παραθετει μονο την επιχειρηματολογια του Κανελλοπουλου! Αλλο μαργαριταρι του βιβλιου, οταν τονιζει με εμφαση πως ολες οι σοβαρες πηγες θεωρουν το δημοψηφισμα του '24 ως αδιαβλητο (προφανως για τον συγγραφεα, η ΙΕΕ της Εκδοτικης Αθηνων, το Εγκυκλοπαιδικο Λεξικο "Ηλιος" και η μαρτυρια του Κανελλοπουλου - τον οποιο θαυμαζει-, περι του αντιθετου,μαλλον δεν ανηκουν στις σοβαρες πηγες). Γενικα η οπτικη του βιβλιου δεν ξεφευγει απο την κλασικη μεταπολιτευτικη οπτικη του να τονιζεται η "ξενοδουλεια" των βασιλεων (παραλειποντας την αντιστοιχη του "εθναρχη" Βενιζελου πχ), να εξιδανικευεται το Γουδι (1909) και να ριχνεται ολο το φταιξιμο των κρισεων των ετων ‘15-22 και ‘65-67 αποκλειστικα στους δυο Κωνσταντινους! Προς τιμην του παντως, ο συγγραφεας φαινεται οτι τα τελευταια χρονια εχει αναθεωρησει καπως τις αποψεις του. Διαβαζοντας καποιος αυτό το βιβλιο και στην συνεχεια το αντιστοιχο βιβλιο του Κωστα Σταματοπουλου, εχει μια ισορροπημενη εικονα του θεματος.
Το βιβλίο είναι άριστο και σίγουρα ένα από τα σημαντικότερα έργα που έχουν γραφτεί για την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Αυτό το έχουν τονίσει και οι υπόλοιποι αναγνώστες ήδη με τις κριτικές τους. Εγώ θα ήθελα να σταθώ στα στοιχεία που παραθέτει και κυρίως στο πως αποδομεί τους αρνητές του κρυφού σχολειού, προκειμένου να αντιληφθούν και οι πλέον δύσπιστοι γιατί το οικοδόμημα των αρνητών είναι σαθρό! Κατ'αρχάς ο συγγραφέας πιάνει το ζήτημα σφαιρικά, δηλαδή πέρα από τις μαρτυρίες και τα τεκμήρια σχετικά με την ύπαρξη των κρυφών σχολειών, παραθέτει και τα αντίστοιχα στοιχεία σχετικά με το ζήτημα γενικότερα της παιδείας και της σχετικής ή μη ελευθερίας της κατά την Τουρκοκρατία, καθώς και το ζήτημα της θρησκευτικής ελευθερίας. Επίσης εξετάζει το ζήτημα διαχρονικά, σε όλη δηλαδή την διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Όπως τονίζει ο συγγραφέας, πριν από την Μεταπολίτευση του '74, ελάχιστοι ήταν οι αρνητές του κρυφού σχολειού. Πρόκειται δηλαδή για φαινόμενο που γιγαντώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες και όπως μπορεί να παρατηρήσει ο αναγνώστης στα διάφορα άρθρα αρνητών στα οποία παραπέμπει ο συγγραφέας, 3-4 εφημερίδες, γνωστών "προοδευτικών" αντιλήψεων ήταν αυτές που κυρίως φιλοξένησαν αυτές τις απόψεις και τις διέδωσαν. Το βασικό πάντως οπλοστάσιο των αρνητών, είναι το βιβλίο του Άλκη Αγγέλου, όπου όπως αποδεικνύει ο συγγραφέας, ορισμένοι από αυτούς που που τον επικαλούνται ως πηγή, δεν τον έχουν διαβάσει καν (φαίνεται π.χ. αυτό από ισχυρισμούς του τύπου ότι η πρώτη μαρτυρία για υπάρξη κρυφού σχολειού είναι γύρω στο 1870, ενώ ο Αγγέλου αναφέρει πως η πρώτη μαρτυρία είναι από το 1822). Το σημαντικότερο όμως είναι πως αποδομεί τον ίδιο τον Αγγέλου, ο οποίος δεν είχε μελετήσει ΚΑΜΙΑ πρωτογενή πηγή της Τουρκοκρατίας, παρά μόνο παραπέμπει στον Γεδεώνα κυρίως και στον Βλαχογιάννη κατά δεύτερον, οι οποίοι "είχαν μελετήσει καλά τις πηγές" (κατά τα λεγόμενα του). Ο δε Γεδεών ήταν ένας Φαναριώτης τουρκόφιλος ο οποίος σε σημεία αλλοίωνε κείμενα που δεν βόλευαν την οπτική που ήθελε να περάσει (της "αρμονικής" δηλαδή συνύπαρξης Ελλήνων και Τούρκων)! Αυτό αποδεικνύεται από τις πρωτογενείς πηγές που παραθέτει ο συγγραφέας και όπου φαίνεται ξεκάθαρα η κοπτική-ραπτική του Γεδεώνος! Έτσι λοιπόν έχουμε το εξής σχήμα: Συγγραφείς και αρθρογράφοι να παραπέμπουν ως απόδειξη μη ύπαρξης κρυφών σχολειών, τον Αγγέλου, ο Αγγέλου να μας παραπέμπει στον Γεδεώνα και εν τέλει ο Γεδεών να παραπέμπει σε στοίχεια τα οποία συνειδητά αλλοίωνε! Και πόσο τραγικό, οι "προοδευτικοί" πολέμιοι του κρυφού σχολειού και πολέμιοι της Εκκλησίας, να έχουν εν τέλει ως πηγή κάποιον σαν τον Γεδεώνα ο οποίος προερχόταν από την πλέον σκληροπυρηνική -αντιδραστική πτέρυγα της Εκκλησίας...
Εχοντας στην κατοχη μου δυο παλαιοτερα βιβλια του Μιχαλη Ιγνατιου ("Τα Μυστικα Αρχεια του Κισιντζερ" και "CIA, Ο Απορρητος Φακελος του Ανδρεα"), ειχα μεγαλυτερες προσδοκιες και απογοητευτηκα αρκετα! Βεβαιως γνωριζω τις αποψεις και την οπτικη του συγγραφεα, με τα οποια διαφωνω, οπως και καποια συγγραφικα του τερτιπια -βαρυγδουποι τιτλοι βιβλιων που δεν ανταποκρινονται ακριβως στο περιεχομενο τους-,αλλα λογω της ιδιοτητας του (ανηκει σε ερευνητικη ομαδα που ασχολειται με τον αποχαρακτηρισμο αμερικανικων εγγραφων), τα βιβλια του παρουσιαζουν ενδιαφερον και προσκομιζουν και νεα στοιχεια. Εδω δυστυχως δεν συμβαινει αυτο. Κατ'αρχας το υφος γραφης ειναι εντελως φτηνο και δημοσιογραφικο (με την χειροτερη εννοια του ορου), γεματο ειρωνεια και χαρακτηρισμους σε προσωπα. Απο εκει και περα, η αφηγηση δεν ειναι συνεκτικη και τα διαφορα χρονικα "μπρος-πισω" κουραζουν. Κυριως θεμα ειναι η δολοφονια του Λαμπρακη, αλλα οι συγγραφεις προσπαθουν να ασχοληθουν γενικοτερα με το φαινομενο "παρακρατος της Δεξιας", οποτε εχουμε και αναφορες στην ανοδο και την πτωση του Καραμανλη, το πως εβλεπαν τα πραγματα τοτε οι Αμερικανοι, πως τα εβλεπε το Παλατι, τι συνεβαινε στον στρατο και στοιχεια για τις παρακρατικες οργανωσεις. Βεβαιως, ολα αυτα, θεωρητικα συνδεονται ως θεματολογια, αλλα ο τροπος αφηγησης οπως ανεφερα, δεν ειναι συνεκτικος. Αυτο φαινεται ακομη και στον τιτλο του βιβλιου, ο οποιος ειναι απλως μια φραση που ειπωθηκε απο τον Καραμανλη και απο κατω ως υποτιτλους εχουμε επεξηγησεις για την θεματολογια του βιβλιου. Ακομη και το δυνατο χαρτι του Ιγνατιου, δηλαδη η παρουσιαση νεων στοιχειων απο τα αμερικανικα αρχεια, ειναι πολυ φτωχη εδω (αυτα που γραφει το οπισθοφυλλο ειναι παραπλανητικα)! Σχετικα μικρος αριθμος εγγραφων παρουσιαζεται, με τα περισσοτερα απο αυτα να ειναι ηδη δημοσιευμενα (κυριως απο τον Παπαχελα). Οσον αφορα την υπολοιπη βιβλιογραφια του, επικρατει αρκετη μεροληψια. Καποια γεγονοτα τα τεκμηριωνει επαρκως, αλλου χρησιμοποιει αμφιλεγομενες πηγες και σε καποιες περιπτωσεις δεν υπαρχει τεκμηριωση καν! Εχει ενδιαφερον παντως το ποσο σχολαστικα τεκμηριωνει ο Ιγνατιου πραγματα που τον ενδιαφερει να τεκμηριωθουν και ταυτοχρονα, ποσο ευκολα ειναι προθυμος να δεχτει μια ατεκμηριωτη μαρτυρια οταν αφορα την σπιλωση καποιου προσωπου που δεν συμπαθει!
Η παρούσα εργασία αποτελεί επεξεργασμένη μορφή της διδακτορικής διατριβής που είχε εκπονήσει ο Μελέτης Μελετόπουλος για το πανεπιστήμιο της Γενεύης όπου σπούδαζε. Πρόκειται για μια εις βάθος έρευνα για το καθεστώς της 21ης Απριλίου σε επίπεδο κοινωνιολογικό, ιδεολογικό και οικονομικό όπως αναφέρει και ο τίτλος του βιβλίου. Έτσι λοιπόν, δεν έχουμε εξιστόρηση των γεγονότων της περιόδου (αν και αναφέρονται πολλά από αυτά), αλλά ανάλυση πάνω στους προαναφερθέντες τομείς. Ο συγγραφέας ξεκινά με έναν συνοπτικό πίνακα των πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα κατά τον εικοστό αιώνα και προχωράει σε ένα σύντομο χρονολόγιο των σημαντικότερων γεγονότων της Επταετίας. Στην συνέχεια εισέρχεται στο κυρίως θέμα, όπου πρώτα ασχολείται με την κοινωνιολογική θεώρηση του καθεστώτος, καθώς και την κοινωνιολογική προέλευση των πρωτεργατών του και των κυριοτέρων συνεργατών τους. Προχωράει με την ιδεολογική ανάλυση του καθεστώτος, αφού παραθέσει τις απόψεις των ιδεολογικών φορέων του (διότι δεν υπήρξε μια ενιαία ιδεολογία, όσο ένας συγκερασμός ιδεών στην τελική τους εφαρμογή) και τέλος, στην οικονομική πολιτική και φιλοσοφία του καθεστώτος, όπως αυτή εκφράστηκε μέσα από το "πενταετές σχέδιο αναπτύξεως" και όπως αποτυπώθηκαν τα αποτελέσματα αυτής στις εκθέσεις του ΟΟΣΑ. Η τρίτη και πιο πρόσφατη έκδοση του βιβλίου, κλείνει με ένα παράρτημα σχετικά με την διεθνή θέση της Ελλάδος εκείνη την περίοδο. Το βιβλίο αυτό είναι ίσως η πιο ολοκληρωμένη έρευνα για το καθεστώς της 21ης Απριλίου που γράφτηκε έως τώρα από κάποιον "αντιχουντικό". Χρησιμοποίησε μεταξύ άλλων, αδημοσίευτο υλικό, πολύ πρωτογενές υλικό επίσης, καθώς και συνεντεύξεις τόσο από παράγοντες του τότε καθεστώτος, όσο και αντιπάλους του. Αναλύει σε βάθος ζητήματα που έως τότε (1996) είτε δεν είχαν απασχολήσει καθόλου τους ερευνητές που έγραψαν για αυτή την περίοδο, είτε τους είχαν απασχολήσει επιφανειακά μόνο. Η τελική του θεώρηση διαφέρει εν τέλει σε κάποια σημεία, από την κλασική μεταπολιτευτική οπτική επί του θέματος. Ωστόσο, υπάρχουν και αρκετά μειονεκτήματα στο βιβλίο, όπως η συνεχής χρησιμοποίηση αρνητικών χαρακτηρισμών προς πρόσωπα, που πέρα από το γεγονός ότι δεν μπαίνει και στον κόπο να τεκμηριώσει τους χαρακτηρισμούς τις περισσότερες φορές, δεν συνάδει και με την επιστημονική φύση του εγχειρήματος. Επίσης υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες για ιστορικά γεγονότα (όπως πχ την υποτιθέμενη συμμετοχή του Παπαδόπουλου στα Τάγματα Ασφαλείας) και τέλος, στην κοινωνιολογική ανάλυση του καθεστώτος, υπάρχουν αρκετές αντιφάσεις ως προς το που κατατάσσονται κοινωνιολογικά οι συνεργάτες του καθεστώτος, ποιες κοινωνικές ομάδες στήριξαν το καθεστώς, αν υπήρχε συνέχεια ή ασυνέχεια με το παλαιό κατεστημένο κλπ. Όλα αυτά τα λάθη τα επεσήμανε και ο υπουργός της 21ης Απριλίου Γεώργιος Γεωργαλάς στο βιβλίο του "Ιστορίας Θεώρησις", όπου αφιέρωσε ολόκληρο κεφάλαιο για το βιβλίο του Μελετόπουλου. Κατά την γνώμη μου, το βιβλίο του Μελετόπουλου έχει μεγάλη χρησιμότητα ως προς την κατανόηση της περιόδου της 21ης Απριλίου, χωρίς να οδηγεί όμως σε όλη την αλήθεια. Τα βιβλία του Μάνου Χατζηδάκη σχετικά με την τότε περίοδο (ειδικά τα "Η Ιδεολογία του Γεωργίου Παπαδοπούλου" και "Το Έργο του Γεωργίου Παπαδοπούλου 1967-1973") βοηθούν τον αναγνώστη να συμπληρώσει τα κενά που έχει στο μυαλό του κι επιπλέον ο Χατζηδάκης διορθώνει τα λάθη του Μελετόπουλου και δίνει επιπλέον απαντήσεις, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα.
Άριστο πραγματικά βιβλίο από τον πανεπιστημιακο καθηγητη οικονομικων επιστημων, Χρυσαφη Ιορδανογλου, το οποιο εξεδωσε η Τραπεζα της Ελλαδος. Αποτελει τον 1ο απο τους 3 τομους της σειρας που θα καλυψει την πορεια της ελληνικης οικονομιας απο το 1950 εως και της μερες μας! Ο πρωτος τομος καλυπτει την περιοδο 1950-1973, αν και περιλαμβανει και μια λεπτομερη εισαγωγη που αφορα το συνολικο τριτομο εργο, αρα η εισαγωγη αναφερεται και στην πορεια της οικονομιας μεχρι και τις μερες μας. Βιβλιο που χρησιμοποιει ολες τις διαθεσιμες, αρμοδιες πρωτογενεις πηγες, ειτε διεθνεις (ΟΟΣΑ, ΔΝΤ, ΟΗΕ, Παγκοσμια Τραπεζα, Ευρωπαϊκη Επιτροπη, ΟΥΝΕΣΚΟ, Διεθνης Οργανωση Εργασιας), ειτε εγχωριες (ΕΣΥΕ, Τραπεζα της Ελλαδος, Υπουργειο Συντονισμου, Υπουργειο Εθνικης Οικονομιας, Υπουργειο Κοινωνικων Υπηρεσιων, ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΙΚΑ, ΟΓΑ, Αγροτικη Τραπεζα, Πρακτικα της Βουλης και νομοθετηματα του κρατους). Στις αρετες του βιβλιου περιλαμβανεται το υφος γραφης, το οποιο παρολο που διαπραγματευεται ενα συνθετο ζητημα, ειναι κατανοητο και στον μη εξειδικευμενο αναγνωστη, παρολο που δεν ειναι απλοϊκο σε καμια περιπτωση! Το μεγαλυτερο πλεονεκτημα ομως του εργου, ειναι το γεγονος οτι ο κος Ιορδανογλου παρολο που κρινει ως επιτυχημενο οικονομικα το καθεστως της περιοδου 1953-1973 (βασει των στοχων που το ιδιο το καθεστως ειχε θεσει, οπως τονιζει ο συγγραφεας), εντουτοις δεν ειναι καποιος τυφλος θαυμαστης! Ισα ισα που σημειωνει και ολα τα αρνητικα (αποτυχια στο να καταστουν οι εξαγωγες κινητηρια δυναμη της οικονομιας, επιπτωσεις της αστυφιλιας στην καλαισθησια της Αθηνας, περιπλοκο και αδικο φορολογικο συστημα, ισχνο σε σημεια, κοινωνικο κρατος, ανισοτητες στην κατανομη του πλουτου). Καποιοι αρθρογραφοι δυσαρεστηθηκαν λογω δημοσιευσης της εφημεριδας ΕΣΤΙΑ, η οποια επισημαινε τον "συγκρατημενο επαινο" του Ιορδανογλου στα οικονομικα της "χουντας"! Ετσι, οι συγκεκριμενοι αρθρογραφοι προσπαθησαν με μισες αληθειες να μας βγαλουν τον Ιορδανογλου οτι αποδεικνυει αποτυχια της "χουντας" στην οικονομια! Ο αναγνωστης ας διαβασει το βιβλιο και ας κρινει μονος του αν οι αρθρογραφοι αυτοι λενε την αληθεια...Πρωτιστως ομως πρεπει να κατανοησουμε οτι ο Ιορδανογλου δεν ειναι απολογητης κανενος!
Tο βιβλιο αυτο ανηκει στην λεγομενη "επικινδυνη ιστοριογραφια" και εξηγουμαι για το τι εννοω με αυτη την ομολογουμεως περιεργη φραση. Βιβλια ιστοριας οπως του Τασου Βουρνα η του Βασιλη Ραφαηλιδη (για να αναφερω δυο κλασικα παραδειγματα γνωστων ιστοριογραφων της Αριστερας), ειναι τοσο εμφανεστατα ατεκμηριωτα και προχειρογραμμενα (ειδικα του Ραφαηλιδη), που δεν χρειαζεται ιδιαιτερος κοπος ωστε καποιος να τα αντικρουσει και να τα αποδομησει! Η περιπτωση του Κωστοπουλου ομως ειναι εκ διαμετρου αντιθετη. Τηρει ολες τις αρχες μεθοδολογιας που προβλεπονται απο την επιστημονικη ιστοριογραφια. Παραθεση πλουσιας βιβλιογραφιας στο τελος του βιβλιου, με πληθος πρωτογενων και δευτερογενων πηγων ποικιλης προελευσεως και συνεχεις παραπομπες στις πηγες, μεσα στο κειμενο του, υπο μορφη σημειωσεων. Μεχρι εδω ολα καλα. Ας εξετασουμε λοιπον πως διαπραγματευεται το θεμα του βιβλιου του ο Κωστοπουλος. Αντικειμενο της ερευνας του ειναι η ιστορια (δημιουργια και δραση) των Ταγματων Ασφαλειας επι Κατοχης και κυριως, το πως αντιμετωπισαν το φαινομενο των Τ.Α. το μετεμφυλιακο κρατος (θεσμικα και οχι μονο) και η ιστοριογραφια απο την μερια των νικητων του Εμφυλιου.
Παραθετει ενδιαφεροντα στοιχεια, αλλα το προβλημα εγκειται στο γεγονος οτι δεν παρουσιαζει την ευρυτερη εικονα της Κατοχης προκειμενου να κατανοησει επαρκως ο αναγνωστης, ποια ηταν τελος παντων η δραση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στην ολοτητα του, προκειμενου να κατανοηθει τοσο η δημιουργια των Τ.Α., οσο και η μαζικοτητα της ενταξης σε αυτα και μαλιστα προς το τελος της Κατοχης! Χωρις αυτα τα στοιχεια, η αφηγηση μοιραια καταντα μονοδιαστατη! Προς τιμην του, παραθετει τις κατηγοριες ανθρωπων στις οποιες χωριζονται (βασει κινητρων) οι ανθρωποι οι οποιοι καταταχθηκαν στα Τ.Α., χωρις ομως να αναλυσει σε βαθος αυτα τα κινητρα. Προς τιμην του επισης, αναφερει και τα επιχειρηματα υπερασπισης των Ταγματων, απο την μερια της εθνικοφρονου ιστοριογραφιας, χωρις ομως παλι να επιχειρει σε μια βαθος αναλυση η εστω αντικρουση! Ενδιαφερον παντως παρουσιαζει η παραθεση στοιχειων που κανει για την εξελιξη της οπτικης της εθνικοφρονου ιστοριογραφιας ανα τις δεκαετιες που περασαν μετα την Κατοχη.
Ως προς την τεκμηριωση που κανει στα γεγονοτα, απο τις πηγες που χρησιμοποιει για την περιοδο της Κατοχης, θα αναφερω τις δυο πιο προβληματικες. Η μια ειναι ο Πολυχρονης Ενεπεκιδης, τον οποιο χρησιμοποιει ο Κωστοπουλος αρκετα και η αλλη πηγη ειναι ο Χαιντς Ριχτερ, τον οποιο χρησιμοποιει λιγοτερο. Ο Ενεπεκιδης ειχε συγγραψει βιβλιο οπου υποτιθεται οτι παρεθετε το πως εβλεπαν την ελληνικη αντισταση οι ιδιοι οι Γερμανοι, μεσα απο τα "μυστικα αρχεια της Βερμαχτ" (συμφωνα με τον τιτλο του βιβλιου), τα οποια αρχεια ερευνησε ο Ενεπεκιδης. Στην πραγματικοτητα ομως, αυτα τα περιβοητα αρχεια, ηταν μονο το αρχειο του υπαξιωματικου Βεντε, ο οποιος υπηρετουσε στην υπηρεσια Ic της Βερμαχτ. Μια υπηρεσια πληροφοριων οπου δεχοταν πληθος αναφορων απο εμμισθους συνεργατες της, απο τις πλεον αξιοπιστες, εως τις πλεον αναξιοπιστες, χωρις να εχουν την δυνατοτητα να τις αξιολογησουν επαρκως πολλες φορες. Οποιος εχει στοιχειωδεις γνωσεις της Κατοχικης Ιστοριας και αναγνωσει το βιβλιο του Ενεπεκιδη, κατανοει οτι αναμεσα σε εγκυρες πληροφοριες, υπαρχει και πληθος αναξιοπιστων η και ανεξακριβωτων, για γεγονοτα που ουδεποτε συνεβησαν! Επομενως ως πηγη ιστοριας, ειναι λιαν αμφιλεγομενο βιβλιο! Οσον αφορα τον Ριχτερ, ο Χαγκεν Φλαισερ, ο οποιος ειναι κι αυτος Γερμανος, φιλοεαμικος και πανεπιστημιακος καθηγητης Ιστοριας σαν τον Ριχτερ, στο κλασικο του εργο "Στεμμα και Σβαστικα", αναφερει 23 φορες στις υποσημειωσεις, το βιβλιο του Ριχτερ ως παραδειγμα εργου που βριθει ανακριβειων η και συνειδητων διαστρεβλωσεων γεγονοτων και κειμενων και τον κατηγορει επισης για παραθεση φτωχης βιβλιογραφιας, την οποια σε σημεια φαινεται (απο λαθη και κενα) οτι δεν την εχει διαβασει καν ο Ριχτερ!!
Τελος, δυο χτυπητα παραδειγματα διαστρεβλωμενης παρουσιασης των γεγονοτων απο την μερια του Κωστοπουλου, ειναι ο ατσαλος τροπος του να παρουσιασει τον δικτατορα Γεωργιο Παπαδοπουλο ως μελος των Τ.Α., χρησιμοποιωντας λιαν αμφιλεγομενα στοιχεια! Αγνοει το βιβλιο "Ο Γριβας και η Χ, Το Χαμενο Αρχειο" του Σπυρου Παπαγεωργιου, το οποιο κυκλοφορησε 1 ετος νωριτερα απο το βιβλιο του Κωστοπουλου και μεσα στο οποιο θα μπορουσε να βρει το ονοματεπωνυμο του Παπαδοπουλου στον καταλογο μελων της "Χ". Αξιζει επισης να μελετησει κανεις την ερευνα που εκανε ο Λεωνιδας Καλλιβρετακης σχετικα με το ζητημα ενταξης η μη του Παπαδοπουλου στα Τ.Α., ενα ετος αφοτου κυκλοφορησε το βιβλιο του Κωστοπουλου, προκειμενου να δει ο αναγνωστης, πως γινεται μια ψυχραιμη και ενδελεχης αξιολογηση των στοιχειων απο εναν ανθρωπο που σε καμια περιπτωση δεν ειναι "χουντικος", αλλα απλως ερευνα σοβαρα! Το θεμα αυτο παντως εχει ληξει οριστικα επειτα απο την κυκλοφορια του 1ου τομου της βιογραφιας του Παπαδοπουλου, απο τον Μανο Χατζηδακη.
Το αλλο χτυπητο παραδειγμα διαστρεβλωσης απο την μερια του Κωστοπουλου, ειναι το πως παρουσιαζει τις αποψεις περι Τ.Α. του στρατηγου Λεωνιδα Σπαη, τον οποιον εκθειαζει ως τον μονο εκπροσωπο της εθνικοφροσυνης που ειχε το σθενος και μαλιστα επι 21ης Απριλιου (1970) να χτυπησει ανελεητα μεσω του βιβλιου του, τοσο την δραση των Τ.Α., οσο και τις δικαιολογιες υπερασπισεως των Τ.Α. απο την πλευρα των εθνικοφρονων. Πραγματι, τα αποσπασματα που παραθετει απο τον Σπαη ειναι ακριβη! Αυτο που ομως παραλειπει να αναφερει, ειναι οτι ο Σπαης δινει σαφη ελαφρυντικα στους απλους ανδρες που καταταχτηκαν στα Τ.Α. και λεει με σαφη τροπο οτι δεν τους θεωρει προδοτες, οπως πολλοι και ιδιως οι αριστεροι (κατα την ακριβη διατυπωση της φρασεως του) κανουν! Ο Σπαης δηλαδη καταδικαζει την δραση των Τ.Α., δεν αναγνωριζει ελαφρυντικα καθολου στους ιδρυτες-εμπνευστες τους (Ραλλης και διαφοροι στρατηγοι), αλλα αναγνωριζει σαφη ελαφρυντικα στους ανδρες που καταταχτηκαν εκει. Ελαφρυντικα που οχι μονο δεν αναφερει ο Κωστοπουλος ετσι ωστε να εχουμε σφαιρικη εικονα των αποψεων του Σπαη, αλλα απο το γενικοτερο υφος γραφης του, φαινεται οτι ουτε και ο ιδιος αναγνωριζει τετοια ελαφρυντικα σε αυτους τους ανθρωπους!
Κλεινοντας, θεωρω οτι ισχυει απολυτως αυτο που εγραψαν για το βιβλιο του Κωστοπουλου, οι Νικος Μαραντζιδης και Σταθης Καλυβας σε υποσημειωση του βιβλιου τους "Εμφυλια Παθη". Ενδιαφερον βιβλιο, αλλα αγγιζει σε σημεια, τα ορια της προπαγανδας!
Οταν ο ιστορικος συγγραφεας Σολων Γρηγοριαδης, του οποιου την αντικειμενικοτητα και το δημοκρατικο φρονημα ουδεις ποτε αμφισβητησε, αναφερει το βιβλιο του Κατρη ως χαρακτηριστικο παραδειγμα βιβλιου που βριθει μυθοπλασιων και αναποδεικτων εικασιων-θεωριων, τι παραπανω να προσθεσουμε εμεις;
Οταν ο ιστορικος συγγραφεας Σολων Γρηγοριαδης, του οποιου την αντικειμενικοτητα και το δημοκρατικο φρονημα ουδεις ποτε αμφισβητησε, αναφερει το βιβλιο του Κατρη ως χαρακτηριστικο παραδειγμα βιβλιου που βριθει μυθοπλασιων και αναποδεικτων εικασιων-θεωριων, τι παραπανω να προσθεσουμε εμεις;
2 Απριλίου 2020
Οταν ο ιστορικος συγγραφεας Σολων Γρηγοριαδης, του οποιου την αντικειμενικοτητα και το δημοκρατικο φρονημα ουδεις ποτε αμφισβητησε, αναφερει το βιβλιο του Κατρη ως χαρακτηριστικο παραδειγμα βιβλιου που βριθει μυθοπλασιων και αναποδεικτων εικασιων-θεωριων, τι παραπανω να προσθεσουμε εμεις;
Το βιβλιο του Ελευθερατου ειναι μια φουσκα που τους μονους που μπορει να πεισει, ειναι ειτε τους εμπαθεις και ηδη προκατειλημμενους απεναντι στην 21η Απριλιου "υπερδημοκρατες", ειτε διαφορους καλοπροαιρετους μεν, αλλα ασχετους με οποιαδηποτε μορφη επιστημονικης τεκμηριωσης και ιστοριογραφικης μεθοδολογιας και δεοντολογιας! Και εξηγουμαι. Οταν θες(Ελευθερατε) να αντικρουσεις την επιχειρηματολογια της "χουντας" περι "οικονομικου θαυματος" η εστω οικονομικων επιτευγματων, παιρνεις το βασικο συγγραμμα-οπλοστασιο επιχειρηματων του καθεστωτος(το βιβλιο του Μακαρεζου), το ξεψαχνιζεις, αναζητεις τις πρωτογενεις πηγες τεκμηριωσης και το ξεσκιζεις αμα μπορεις! Ο ιδιος ο Ελευθερατος το παραθετει το βιβλιο του Μακαρεζου στην βιβλιογραφια, το αναφερει και καποιες φορες μεσα στο κειμενο και κατα τ'αλλα αντικρουση μηδεν! Παρα μονο ειρωνεια, εμπαθεια και εξυπνακιστικες ατακες! Τι σχεση μπορει να εχει η τεκμηριωση που κανει ο Μακαρεζος, παραθετοντας δελτια, εκθεσεις κλπ στοιχεια απο ΟΟΣΑ, ΔΝΤ, Τραπεζα της Ελλαδος, Εθνικη Στατιστικη Υπηρεσια, Υπουργειο Συντονισμου, ξενες τραπεζες με διεθνη κυκλο εργασιων, ξενες οικονομικες εφημεριδες κλπ, με την "τεκμηριωση" που κανει ο Ελευθερατος? Απολυτως καμια! Τρεις ειναι οι "πηγες" που αντλει τα επιχειρηματα του ο Ελευθερατος. 1) Δευτερογενεις αποκλειστικα πηγες, γενικα εργα τυπου "Οικονομικη Ιστορια της Ελλαδος"(κατα βαση απο αριστερους συγγραφεις) 2) Ρεπορταζ εφημεριδων και κυριως ενα συγκεκριμενο ρεπορταζ του Οικονομικου Ταχυδρομου το 1975... 3) Κουτσομπολια, φημες και ψιθυρους με καμια πηγη τεκμηριωσης. Συν η μονιμη ειρωνεια στον τροπο γραφης του, καθιστουν το εργο του, βιβλιο πολεμικης και προπαγανδας, παντως οχι νηφαλιας αποτιμησης οικονομικης πολιτικης.Αν ειναι μαγκας ας παει να αναζητησει τα ιδια τα στοιχεια απο ΟΟΣΑ, ΔΝΤ κλπ που ανεφερα παραπανω και ας αποδειξει οτι ο Μακαρεζος εκανε λαθροχειριες και πλαστογραφησεις σε αυτα! Οχι να μας παραθετει την καθε δευτερογενη και τριτογενη πηγη λεγοντας μας "συμφωνα με τον ταδε συγγραφεα"...Στα δε υποτιθεμενα σκανδαλα, παρακαμπτει επιδεικτικα τις επισημες δικαστικες αποφασεις!
Συνοψιζοντας, θα ελεγα οτι προκειται για εμπαθεστατο βιβλιο απο εναν συγγραφεα μετρ της μισης αληθειας, επιλεκτικη παρουσιαση στοιχειων και "στοιχειων", εντουτοις αριστο δειγμα προπαγανδας! Ευτυχως ηρθε πολυ προσφατα στην δημοσιοτητα ενα βιβλιο που απαντησε λεπτομερως και με συντριπτικα στοιχεια απο πρωτογενεις πηγες(και οχι την βιβλιογραφια της πλακας που χρησιμοποιει ο Ελευθερατος) στα μυθευματα του Ελευθερατου. Οι αναγνωστες λοιπον του "Λαμογια Στο Χακι" ας μελετησουν και το "Λαμογια Χωρις Χακι" του Μανου Χατζηδακη και ας βγαλουν μετα τα συμπερασματα τους...Απο τον ιδιο συγγραφεα(Μανος Χατζηδακης) μπορουν να μελετησουν και το βιβλιο "Το Εργο Του Γεωργιου Παπαδοπουλου 1967-1973" για να εχουν πληρη εικονα! Εχει πλακα παντως μια κριτικη που γραφτηκε καπου, που λεει οτι στο βιβλιο του Ελευθερατου "Θα δείτε πράγματα που δεν είχαν βγει στην επιφάνεια"...!!! Ενω η αληθεια ειναι οτι το βιβλιο του Ελευθερατου δεν ειναι καν καποια πρωτοτυπη ερευνα, αλλα μια συλλογη ολων των κατηγοριων που εχουν εκτοξευσει οι αντιπαλοι της 21ης Απριλιου απο το 1974 και μετα, υπο μορφη ειτε βιβλιων, ειτε αρθρων!
Ο συγγραφέας της παρούσης σειράς (7τομη στην αρχική εκδοσή, 3τομη από τις εκδόσεις Polaris, 12τομη ως ένθετο της εφημερίδας "Ελευθεροτυπία") ήταν από αυτούς τους ανθρώπους που αν και δεν ανήκε στους πρωταγωνιστές της περιόδου για την οποία γράφει, εντούτοις ήταν σε άμεση επαφή με όλους τους πρωταγωνιστές, με την ιδιότητα του δημοσιογράφου σε σημαντικές εφημερίδες, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις υπήρξε και ο ίδιος άμεσα εμπλεκόμενος (πχ στην Εθνική Αντίσταση της περιόδου 1941-1944). Ήταν άλλωστε και γιος του βενιζελικής προελεύσεως στρατιωτικού και μετέπειτα πολιτευτή και συγγραφέα Νεόκοσμου Γρηγοριάδη, ο οποίος είχε ενεργή συμμετοχή στα μεγάλα γεγονότα των αρχών του 20ου αιώνα (Μακεδονικός Άγων, Κίνημα στο Γουδί, Κίνημα Εθνικής Αμύνης και συμμετοχή στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο). Η οπτική του συγγραφέα στα γεγονότα, θα λέγαμε ότι αποτυπώνει τις θέσεις ενός ανθρώπου που ανήκει στην μετριοπαθή Αριστερά (πχ δικαίωση και υπεράσπιση σε μεγάλο βαθμό της δράσης του ΕΑΜ επί Κατοχής, καταδίκη ωστόσο της πολιτικής που ακολούθησε το ΚΚΕ και ο ΔΣΕ κατά τον Εμφύλιο). Η γραφή του παραστατική, τεκμηριωμένη και όσο το δυνατόν αντικειμενική. Προβαίνει σε κρίσεις, θετικές η αρνητικές προσπαθώντας όμως πάντα να μην αδικήσει αυτούς που κρίνει. Πχ αν και αποτιμά αρνητικά, εντούτοις αναγνωρίζει πατριωτικά κίνητρα στις προθέσεις του Τσολάκογλου για σχηματισμό κυβέρνησης το 1941, όπως και στις προθέσεις των ιδρυτών των Ταγμάτων Ασφαλείας (θέλει θάρρος να τα παραδεχτεί αυτά κάποιος που υπήρξε μέλος του ΕΑΜ επί Κατοχής, χωρίς να αποκηρύξει στην συνέχεια αυτή την συμμετοχή του). Επίσης, για την περίοδο της 21ης Απριλίου, παρόλο που είναι σαφώς αντίθετος με το τότε καθεστώς (συμμετείχε άλλωστε σε αντιστασιακή οργάνωση), δεν παρασύρεται εύκολα από την κλασική μεταπολιτευτική ρητορική στις κρίσεις του και είναι σαφώς πιο ψύχραιμος, αναλυτικός και αντικειμενικός. Η μεθοδολογία που ακολούθησε ως προς την συγγραφή του έργου του, ήταν η συστηματική μελέτη της βιβλιογραφίας που είχε τότε στην διάθεση του, εκτενής χρήση όλων των εφημερίδων διαχρονικά, οι μαρτυρίες που συγκέντρωσε από πρωταγωνιστές, καθώς και η δική του βιωματική σχέση με τα γεγονότα. Το έργο δημοσιεύθηκε αρχικά σε συνέχειες εφημερίδος, οπότε, στην τελική μορφή του, ο συγγραφέας ενσωμάτωσε και πληροφορίες από επιστολές που έστελναν οι αναγνώστες που τον διάβαζαν και συμπλήρωναν σημεία της αφήγησης του, όπου θεώρησε ότι τεκμηρίωναν σωστά. Εν τέλει αν και παλαιά αφήγηση (1975), παραμένει επίκαιρη και αρκετά αντικειμενική, όντας από τις σοβαρότερες ιστοριογραφικές προσπάθειες από τον χώρο της ευρύτερης Αριστεράς(και καμία σχέση με προπαγανδιστικές προχειρολογίες όπως τα αντίστοιχα βιβλία του Τάσου Βουρνά).
Συντριπτικη απαντηση στην αυτοβιογραφια-αγιογραφια του τεως βασιλεα Κωνσταντινου που κυκλοφορησε απο το "Βημα", με πληθωρα ντοκουμεντων που δεν επιδεχονται αμφισβητησης(αποχαρακτηρισμενα Αμερικανικα αρχεια, στοιχεια απο το βιβλιο του Αυλαρχη του Κωνσταντινου, Λεωνιδα Παπαγου κλπ)!Η δε αηθης επιθεση που δεχτηκε ο συγγραφεας απο τους "βασιλοφρονες", πριν καν διαβασουν το βιβλιο του, δειχνει ελλειψη ψυχραιμιας και επιχειρηματων...Μακαρι τετοιες αντιπαραθεσεις να γινονταν και μεσω τηλεορασης, ωστε ο πολυς κοσμος να διαφωτιστει(εφοσον λιγοι διαβαζουν δυστυχως)για τη Νεωτερη Ιστορια μας.
Το βιβλιο αυτο ειναι μια μελετη της εξωτερικης πολιτικης της 21ης Απριλιου, εστιαζοντας κυριως στα "ΟΧΙ"(βλ. αρνησεις) του καθεστωτος σε πιεσεις του εξωτερικου παραγοντα(κυριως των ΗΠΑ) και στην αναμιξη η μη του εξωτερικου παραγοντα σε διαφορα κρισιμα γεγονοτα εκεινης της περιοδου. Με την αναγνωση αυτου του τεκμηριωμενου βιβλιου πολλοι καθιερωμενοι μυθοι του μεταπολιτευτικου συστηματος διαλυονται. Ας μην βιαζονται(ως συνηθως) διαφοροι καλοθελητες να μιλησουν για "φιλοχουντικα" βιβλια. Ας αναρωτηθει ο καλοπιστος αναγνωστης τα εξης. Οταν ο αντιχουντικος Αυλαρχης του βασιλια Κωνσταντινου, Λεωνιδας Παπαγος καταχωρει στο ημερολογιο-βιβλιο του οτι οι σχεσεις ΗΠΑ-21ης Απριλιου διερχονται κριση διοτι ο Παπαδοπουλος αρνηθηκε το 1970 να τους παραχωρησει τις βασεις της Ελλαδος κατα την κριση της Ιορδανιας, ειναι "φιλοχουντικος" ο Χατζηδακης που μας παρεχει την πληροφορια η μηπως ειναι αηθεις προπαγανδιστες αυτοι που το αποκρυπτουν; Οταν ο αντιχουντικος συγγραφεας Σολων Γρηγοριαδης μας πληροφορει οτι το Associated Press μετεδωσε το 1971 την ειδηση οτι το καθεστως της 21ης Απριλιου προειδοποιησε τις ΗΠΑ οτι αν συνεχισουν να πιεζουν για αλλαγες στην πολιτικη κατασταση της χωρας, θα κλεισουν ολες οι αμερικανικες βασεις και Ρ/Τ σταθμοι των ΗΠΑ, ειναι "φιλοχουντικος" ο Χατζηδακης η ειναι προπαγανδιστες αυτοι που τοσα χρονια μας πιπιλιζουν το μυαλο για "αμερικανοκινητη χουντα"; Τα υπολοιπα θα τα βρειτε εντος του συγκεκριμενου βιβλιου.
