Ομηρική Ιθάκη και Δουλίχιο. Η συμβολή του Αριστοτέλη και του Αχελώου για τις συνταυτίσεις. Ιθάκη = Λευκάδα, Δουλίχιο = Δυτ. Ακαρνανία.
Με το ζήτημα της Ομηρικής Ιθάκης έχουν ασχοληθεί πολλοί και υπάρχουν διάφορες αντικρουόμενες απόψεις και ερμηνείες. Και τούτο, διότι η σημερινή Ιθάκη, έχει βεβαίως το ίδιο όνομα, αλλά δεν έχει και τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της Ομηρικής Ιθάκης. Δεν μπορεί να ταυτι στεί με την Ιθάκη που περιγράφει ο Όμηρος.
Στην περιγραφή αυτή, ο στίχος (1΄ 25) «αυτή δε χθαμαλή πανυπερτάτη ειν αλί κείται προς ζόφον» είναι ο πιο κρίσιμος. Πώς, δηλαδή, μπορεί μία νήσος να είναι «χθαμαλή», όταν έχει ένα «εινοσίφυλλον αριπρεπές» όρος; Ή πώς μπορεί μια νήσος να βρίσκεται «πανυπερτάτη ειν αλί» και ταυτόχρονα να βρίσκονται κοντά της πολλά νησιά «μάλα σχεδόν αλλήλη σι»;
Ο καθηγητής Ι. Θ. Κακριδής αποφαίνεται ότι, επειδή «έχουμε να κάνουμε με ποίηση», δεν έχει νόημα να γίνονται «προσπάθειες για να λυθεί ένα πρόβλημα που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει». Όμως, όσοι αναγνωρίζουν πως οι Μύθοι και τα Έπη δεν είναι δυνατό να μην αναφέρονται σε κάτι, όπως έλεγε ο Σωκράτης, δεν μπορούν να παραιτηθούν από μια προσπάθεια επίλυσης ενός υπερδισχιλιετούς γρίφου...
Η Ομηρική Έρευνα ήταν, έως τώρα, ελλιπής. Κατά την γνώμη μου δεν έγινε:
- Μία σωστή σύνταξη του στίχου (1΄25), ώστε να μη δημιουργούνται αντιφάσεις στην περιγραφή του Οδυσσέα. Το «ειν αλί» δεν συντάσσεται με το «κείται» αλλά με το «αυτή δε χθαμαλή πανυπερτάτη».
- Η αξιοποίηση των αναφορών του Αριστοτέλη για τη Λευκάδα και την Ακαρνανία. - Η διερεύνηση των μεταμορφώσεων του Αχελώου. Οι αναφορές μόνο στο Δέλτα δεν αρκούν.
- Η αξιοποίηση της πληροφορίας του Δίδυμου Χαλκέντερου περί της δεύτερης εκβολής του Αχελώου προς τον Αμβρακικό κόλπο.
- Η διερεύνηση της προιστορίας και της αρχικής κοιτίδας των Ακαρνάνων.
Μία εμπεριστατωμένη εξέταση των ανωτέρω, οδηγεί στην ταύτιση της Ιθάκης με την Λευκάδα, του Δουλίχιου με την Δυτική Ακαρνανία... Τέλος, η «αμφίαλος» πόλη της Ιθάκης τοποθετείται στον πολυβενθή λιμένα της Βασιλικής της νήσου Λευκάδας.
(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
Στην περιγραφή αυτή, ο στίχος (1΄ 25) «αυτή δε χθαμαλή πανυπερτάτη ειν αλί κείται προς ζόφον» είναι ο πιο κρίσιμος. Πώς, δηλαδή, μπορεί μία νήσος να είναι «χθαμαλή», όταν έχει ένα «εινοσίφυλλον αριπρεπές» όρος; Ή πώς μπορεί μια νήσος να βρίσκεται «πανυπερτάτη ειν αλί» και ταυτόχρονα να βρίσκονται κοντά της πολλά νησιά «μάλα σχεδόν αλλήλη σι»;
Ο καθηγητής Ι. Θ. Κακριδής αποφαίνεται ότι, επειδή «έχουμε να κάνουμε με ποίηση», δεν έχει νόημα να γίνονται «προσπάθειες για να λυθεί ένα πρόβλημα που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει». Όμως, όσοι αναγνωρίζουν πως οι Μύθοι και τα Έπη δεν είναι δυνατό να μην αναφέρονται σε κάτι, όπως έλεγε ο Σωκράτης, δεν μπορούν να παραιτηθούν από μια προσπάθεια επίλυσης ενός υπερδισχιλιετούς γρίφου...
Η Ομηρική Έρευνα ήταν, έως τώρα, ελλιπής. Κατά την γνώμη μου δεν έγινε:
- Μία σωστή σύνταξη του στίχου (1΄25), ώστε να μη δημιουργούνται αντιφάσεις στην περιγραφή του Οδυσσέα. Το «ειν αλί» δεν συντάσσεται με το «κείται» αλλά με το «αυτή δε χθαμαλή πανυπερτάτη».
- Η αξιοποίηση των αναφορών του Αριστοτέλη για τη Λευκάδα και την Ακαρνανία. - Η διερεύνηση των μεταμορφώσεων του Αχελώου. Οι αναφορές μόνο στο Δέλτα δεν αρκούν.
- Η αξιοποίηση της πληροφορίας του Δίδυμου Χαλκέντερου περί της δεύτερης εκβολής του Αχελώου προς τον Αμβρακικό κόλπο.
- Η διερεύνηση της προιστορίας και της αρχικής κοιτίδας των Ακαρνάνων.
Μία εμπεριστατωμένη εξέταση των ανωτέρω, οδηγεί στην ταύτιση της Ιθάκης με την Λευκάδα, του Δουλίχιου με την Δυτική Ακαρνανία... Τέλος, η «αμφίαλος» πόλη της Ιθάκης τοποθετείται στον πολυβενθή λιμένα της Βασιλικής της νήσου Λευκάδας.
(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)
